Nefret ve Ayrımcılık Suçu (TCK 122) – 2026
Nefret ve Ayrımcılık Suçu Nedir? TCK 122 Genel Çerçeve
Nefret ve ayrımcılık suçu tck 122, TCK’nın “Hürriyete Karşı Suçlar” bölümünde düzenlenir ve korunan hukuki değer, insanların hukuken geçerli hak ve özgürlüklerden keyfi biçimde yoksun bırakılmalarının önlenmesidir. Madde, 6529 sayılı Kanun’la değiştirilerek “Ayrımcılık” olan başlığı “Nefret ve Ayrımcılık” hâline getirilmiş; böylece ayrımcılığın nefrete dayalı olması gerektiği vurgulanmıştır.
(1) Dil, ırk, milliyet, renk, cinsiyet, engellilik, siyasi düşünce, felsefi inanç, din veya mezhep farklılığından kaynaklanan nefret nedeniyle;
a) Bir kişiye kamuya arz edilmiş olan bir taşınır veya taşınmaz malın satılmasını, devrini veya kiraya verilmesini,
b) Bir kişinin kamuya arz edilmiş belli bir hizmetten yararlanmasını,
c) Bir kişinin işe alınmasını,
d) Bir kişinin olağan bir ekonomik etkinlikte bulunmasını, engelleyen kimse, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
TCK 122 Seçimlik Hareketler Nelerdir?
Tck 122 seçimlik hareketler nelerdir sorusunun cevabı madde metninde dört bent hâlinde sayılmıştır. Bu suç, seçimlik ve bağlı hareketli, sırf hareket suçudur; hareketlerin gerçekleşmesiyle suç tamamlanır, ayrıca bir zararın doğması aranmaz.
a) Mal Satışı/Kiralamayı Engelleme
Kamuya arz edilmiş bir taşınır veya taşınmazın satılmasının, devrinin veya kiraya verilmesinin engellenmesi.
b) Hizmetten Yararlanmayı Engelleme
Kamuya arz edilmiş belirli bir hizmetten (restoran, kuaför, ulaşım vb.) yararlanmanın engellenmesi.
c) İşe Alınmayı Engelleme
Bir kişinin işe alınmasının engellenmesi.
d) Ekonomik Etkinliği Engelleme
Bir kişinin olağan bir ekonomik faaliyette (ticaret, esnaflık, serbest meslek) bulunmasının engellenmesi.
Sınırlı Sayı (Numerus Clausus) İlkesi: Her Hakaret TCK 122 Değildir
6529 sayılı Kanun’la yapılan değişiklikle, ayrımcılık nedenleri arasında yer alan “ve benzeri sebeplerle” ibaresi madde metninden çıkarılmıştır. Bu değişikliğin gerekçesi, Anayasa Mahkemesi’nin belirlilik ilkesine yaptığı vurgudur; “gibi” veya “benzeri” ifadeler kıyasa yol açacağından suç ve cezada kanunilik ilkesine aykırı bulunmuştur.
Bu nedenle TCK m.122 kapsamındaki 10 nefret nedeni (dil, ırk, milliyet, renk, cinsiyet, engellilik, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep) ve 4 seçimlik hareket sınırlı sayıdadır (numerus clausus). Bu 10 kategori dışındaki bir nedenle (örneğin yaş, cinsel yönelim veya medeni hâl gibi kanunda sayılmayan bir gerekçeyle) yapılan bir ayrımcılık, ne kadar kınanabilir olursa olsun TCK m.122 kapsamında cezalandırılamaz. Aynı şekilde, kanunda sayılan 4 seçimlik hareket dışında bir davranışla (örneğin yalnızca sözlü hakaretle) yapılan bir ayrımcılık da bu maddeyi oluşturmaz; bu durumda ancak hakaret suçu (TCK m.125) gündeme gelebilir.
Nefret Saiki: Suçun Manevi Unsuru
Madde gerekçesinde açıkça vurgulandığı üzere, bu suç yalnızca doğrudan kastla ve nefret saikiyle işlenebilir; genel kast yeterli değildir. Failin, seçimlik hareketlerden birini kanunda sayılan nefret nedenlerinden birine dayanarak gerçekleştirdiğinin ayrıca ispatlanması gerekir.
Madde gerekçesi son derece açıklayıcı bir örnek verir: “iş sahiplerinin beğenmedikleri kişileri işe almamalarının cezalandırılması söz konusu değildir.” Yani bir işveren, bir aday hakkında yetersiz, deneyimsiz veya uygun bulmadığı gerekçesiyle olumsuz karar verirse suç oluşmaz; belirleyici olan, bu kararın doğrudan nefret nedenlerinden birine (örneğin adayın dinine veya etnik kökenine duyulan nefrete) dayanmasıdır.
TCK 122 ile TCK 216 Arasındaki Farklar
Tck 122 tck 216 arasındaki farklar, arama motorlarında en sık karıştırılan konulardan biridir; bu iki suç aynı bölümde değil, farklı bölümlerde (m.122 “Hürriyete Karşı Suçlar”, m.216 “Kamu Barışına Karşı Suçlar”) düzenlenmiştir ve korudukları hukuki değer tamamen farklıdır.
| Kriter | TCK 122 (Nefret ve Ayrımcılık) | TCK 216 (Halkı Kin ve Düşmanlığa Tahrik) |
|---|---|---|
| Mağdur | Belirli bir birey | Toplumun bir kesimi (belirsiz kişiler) |
| Korunan Değer | Bireyin hukuki güvenceleri, hürriyeti | Kamu barışı, toplumsal düzen |
| Fiil | Somut hak mahrumiyeti (işe almama, kiralamama, hizmet vermeme) | Alenen tahrik veya aşağılama (söylem, ifade) |
| Aleniyet Şartı | Aranmaz | Zorunludur |
| Somut Tehlike Şartı | Aranmaz | Kamu güvenliği açısından açık ve yakın tehlike aranır (m.216/1) |
| Ceza | 1-3 yıl hapis | 6 ay – 3 yıl hapis (fıkraya göre değişir) |
Basit bir örnekle ayrım şu şekilde somutlaştırılabilir: bir kişinin sosyal medyada belirli bir dini gruba yönelik genel bir düşmanlık söylemi yayması, mağduru belirsiz bir toplum kesimi olduğundan TCK m.216 kapsamında değerlendirilir. Buna karşılık, aynı kişinin işletmesine gelen ve o dini gruba mensup belirli bir müşteriyi, yalnızca bu nedenle kapıdan çevirmesi, somut ve bireysel bir hak mahrumiyeti oluşturduğundan TCK m.122 kapsamındadır. Bazı olaylarda fail hem toplumu hedef alan bir söylem hem de bireye yönelik somut bir engelleme gerçekleştirebilir; bu durumda her iki suçtan ayrı ayrı sorumluluk gündeme gelebilir.
Avukata Sor
Nefret ve ayrımcılık suçu isnadı veya mağduriyeti yaşadığınız bir olayda haklarınızı birlikte değerlendirelim.
Danışmanlık ücretlidir. TBB 2025-2026 Asgari Ücret Tarifesi
İşe Alımda Ayrımcılık Suçu (TCK 122)
İşe alımda ayrımcılık suçu tck 122, uygulamada en sık gündeme gelen hâllerden biridir. Bir işveren, bir adayı yalnızca dili, ırkı, cinsiyeti, engelliliği, siyasi düşüncesi, dini veya mezhebi nedeniyle duyduğu nefret saikiyle işe almazsa, m.122/1-c kapsamında suç oluşur.
Bu suçun ispatı zor olduğundan, mağdurların iş başvurusu süreçlerine ilişkin yazışmaları, mülakat notlarını ve tanık beyanlarını saklaması önemlidir. İşten çıkarma aşamasında benzer bir ayrımcılık iddiası söz konusuysa, bu durum hem TCK m.122 hem de iş hukuku bakımından ayrı sonuçlar doğurabilir; işten çıkarılan işçinin hakları ve kötü niyet tazminatı gibi iş hukuku yollarına ayrıca başvurulabilir. Genel olarak işçi hakları kapsamında da ayrımcılık iddialarına ilişkin ayrı bir hukuki koruma mekanizması işletilebilir.
Dini veya Siyasi Görüş Nedeniyle Hizmet Vermeme, Kiralamama
Dini veya siyasi görüş nedeniyle hizmet vermeme suçu, günlük hayatta sıkça karşılaşılan somut senaryolarla açıklanabilir:
Ev Sahibi Örneği
Bir ev sahibinin, taşınmazını yalnızca kiracı adayının dini inancı veya siyasi görüşünden duyduğu nefret nedeniyle kiralamaması, m.122/1-a kapsamında değerlendirilebilir.
İşletme/Mekân Örneği
Bir kafenin veya restoranın, yalnızca müşterinin engelliliği, dini kıyafeti veya siyasi görüşü nedeniyle hizmet vermeyi reddetmesi, m.122/1-b kapsamında suç oluşturabilir.
Esnaf/Ticaret Örneği
Bir esnafın, yalnızca müşterinin etnik kökeni veya milliyeti nedeniyle mal satmayı reddetmesi de m.122/1-a kapsamına girer.
Bu tür olaylarda taşınmaz kiralama sürecine ilişkin hukuki çerçeveyi anlamak isteyenler, genel konut ve iş yeri kira sözleşmesi hükümlerine de göz atabilir; zira ayrımcılık iddiasının yanı sıra, kira sözleşmesinin kurulup kurulmadığı veya haksız fesih gibi hususlar ayrıca hukuki değerlendirme gerektirebilir.
İspat Araçları: Ekran Görüntüsü, Mesajlaşma, Tanık Beyanı
Nefret ve ayrımcılık suçunun en zorlu yönü, failin iç dünyasındaki “nefret saiki”nin somut delillerle ortaya konmasıdır. Uygulamada başvurulan başlıca ispat araçları şunlardır:
Yazılı/Dijital İletişim
WhatsApp, e-posta veya SMS yazışmalarında ayrımcı ifadelerin açıkça yer alması güçlü bir delildir.
Ekran Görüntüsü
Sosyal medya paylaşımları veya ilan metinlerindeki (örneğin “sadece Türk vatandaşları” gibi) ayrımcı ifadelerin görüntülenmesi.
Tanık Beyanları
Olaya bizzat şahit olan üçüncü kişilerin beyanları, saiki doğrulayan önemli bir delildir.
Ses Kaydı
Kişinin kendisine yönelik ayrımcı muameleyi ispat amacıyla yaptığı kayıtlar, istisnai olarak hukuka uygun delil sayılabilir.
Delil toplarken dikkat edilmesi gereken önemli bir husus, başkasının özel yazışmalarına veya cihazına izinsiz erişilerek elde edilen verilerin hukuka aykırı olabileceğidir; bu konuda kişisel verilerin hukuka aykırı kaydedilmesi başlıklı yazımızda ayrıntılı bilgi bulabilirsiniz. Ayrımcılık iddiasını güçlendirmek isteyenlerin, delil toplama sürecinde bizzat kendi hukuka uygunluk sınırlarını da gözetmesi gerekir.
Nefret ve Ayrımcılık Cezası Ne Kadar?
Nefret ve Ayrımcılık Cezası Ne Kadar?
Nefret söylemi ve ayrımcılık cezası ne kadar sorusunun cevabı, TCK m.122 uyarınca 1 yıldan 3 yıla kadar hapistir.
Adli Para Cezasına Çevirme
Hükmedilen ceza 1 yıl veya altında kalırsa, TCK m.50 uyarınca adli para cezasına çevrilebilir.
Erteleme
Şartları varsa TCK m.51 uyarınca cezanın ertelenmesine karar verilebilir.
HAGB
Şartları varsa CMK m.231 uyarınca hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilir.
Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesi
Soruşturma aşamasında CMK m.171 uyarınca bu yola da başvurulabilir.
Ayrımcılık Suçu Şikayete Tabi mi? Uzlaştırma Kapsamı mı?
Ayrımcılık suçu şikayete tabi mi uzlaştırma sorusunun cevabı nettir: nefret ve ayrımcılık suçu şikayete tabi suçlar arasında yer almaz; Cumhuriyet savcılığı resen soruşturma başlatır ve mağdurun şikayetten vazgeçmesi davanın düşmesine yol açmaz.
Suç ayrıca uzlaştırmaya tabi suçlar arasında da yer almaz; bu nedenle dosya doğrudan kovuşturma evresine geçer, uzlaştırmacı görevlendirilmez.
Zamanaşımı ve Görevli Mahkeme
Nefret ve ayrımcılık suçu için dava zamanaşımı süresi 8 yıldır; bu süre içinde her zaman soruşturma başlatılabilir. Yargılamalar asliye ceza mahkemesi tarafından yürütülür.
Somut Senaryolar
Emsal Yargıtay Kararları
Somut olayda sanığın TCK m.122’de sayılan seçimlik hareketlerden birinin bulunmadığı tespit edilerek, katılan vekilinin temyiz iddialarının yerinde görülmediğine ve hükmün onanmasına karar verilmiştir.
TCK m.216 kapsamında “halk” kavramının ceza hukuku anlamında ortak duygu, çıkar, ideoloji ve manevi değerler etrafında birleşen bir topluluğu ifade ettiği; suçun oluşması için aleniyet ve kamu güvenliği açısından somut bir tehlikenin varlığının arandığı vurgulanmıştır.
Madde gerekçesinde açıkça belirtildiği üzere, iş sahiplerinin beğenmedikleri kişileri işe almamalarının cezalandırılması söz konusu değildir; mahkemelerin, ret kararının doğrudan nefret nedenlerinden birine dayandığını somut delillerle tespit etmesi gerekir.
Antalya Ceza Avukatı
Nefret ve ayrımcılık suçu isnadı veya mağduriyeti yaşadığınız bir olayda, delil toplama ve savunma stratejinizi birlikte değerlendirelim.
Danışmanlık ücretlidir. TBB 2025-2026 Asgari Ücret Tarifesi
Sık Sorulan Sorular
TCK 122 seçimlik hareketler nelerdir?
Nefret söylemi ve ayrımcılık cezası ne kadardır?
Ayrımcılık suçu şikayete tabi mi, uzlaştırma kapsamında mı?
İşe alımda ayrımcılık suçu (TCK 122) nasıl oluşur?
Dini veya siyasi görüş nedeniyle hizmet vermeme suç mudur?
TCK 122 ile TCK 216 arasındaki farklar nelerdir?
Avukata Sor – Antalya Ceza Avukatı
Nefret ve ayrımcılık suçu süreciniz hakkında Antalya ceza avukatıyla görüşün.
Danışmanlık ücretlidir. TBB 2025-2026 Asgari Ücret Tarifesi
