Zor Kullanma Yetkisinin Aşılması (TCK 256) – 2026

Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 2017/108 sayılı kararına göre, bu suçun fiil unsuru, görevin ifası sırasında görevin gerektirdiği ölçünün dışında kişiler üzerinde zor kullanmak olarak belirlenmiştir; zorun mahiyeti bakımından kanun koyucu doğrudan kasten yaralama suçuna atıf yapmıştır. Bu nedenle TCK m.256 ancak kasten yaralama suçunu oluşturan (mağdurun sağlığını, algılama yeteneğini bozan veya vücuduna acı veren) hareketlerle işlenebilir; suçla korunan hukuki değerler öncelikle kamu idaresinin itibarı, disiplini ve halkın kamu görevlilerine duyduğu güven, ayrıca bireylerin vücut bütünlüğü ile şeref ve haysiyetidir.

Madde metninden anlaşılacağı üzere polis, zor kullanma yetkisini ancak kanunun çizdiği sınırlar içinde, kademeli bir şekilde ve ölçülülük ilkesine uygun olarak kullanabilir. AİHM’in de vurguladığı gibi (Güler ve Öngel/Türkiye), çağdaş toplumlarda polisin görevinin zorluğu dikkate alındığında, iç hukuk yetkililerine yüklenen sorumluluğun ağırlığı tahammül edilemez bir boyutta olmamalıdır; ancak bu, sınırsız bir güç kullanımı anlamına gelmez.

Kullanılan zorun ölçüsü, direnişi kırmaya yetecek kadar olmalıdır; ne eksik ne fazla. Direniş sona erdikten sonra devam eden güç kullanımı, kelepçelenmiş ve etkisiz hâle getirilmiş bir kişiye yönelik ek şiddet veya direnmenin niteliğiyle orantısız bir müdahale (örneğin basit bir sözlü itiraza karşı fiziksel şiddet), sınırın aşıldığının somut göstergeleridir.

Ancak madde gerekçesinde açıkça vurgulandığı gibi, TCK m.256’nın uygulanabilmesi için kamu görevlisinin kasten hareket etmesi gerekir. Kamu görevlisi, zor kullanma yetkisine ilişkin sınırı bilerek ve isteyerek aşmamışsa (yani heyecan, panik, kargaşa gibi bir nedenle taksirle aşmışsa), bu durumun TCK m.27’deki “ceza sorumluluğunu kaldıran nedenlerde sınırın aşılması” hükümleri çerçevesinde değerlendirilmesi gerekir. TCK m.27/2’ye göre, meşru savunmada sınırın mazur görülebilecek bir heyecan, korku veya telaştan ileri gelmesi hâlinde faile ceza verilmez; TCK m.27/1’e göre ise sınırın taksirle aşılması hâlinde, fiil taksirle işlendiğinde de cezalandırılabiliyorsa taksirli suça ilişkin ceza uygulanır ve ayrıca indirim yapılır.

Bu kriterlerin uygulamadaki somut örneği CGK’nın kararında yer alır: gözaltına alınan bir kişinin üst araması sırasında direnmesi üzerine, polis memurunun saçını çekmekten ibaret eylemi, işkence suçuna vücut verecek nitelik ve ağırlığa ulaşmadığından, zor kullanma yetkisine ilişkin sınırın aşılması suretiyle kasten yaralama suçunu oluşturmuştur; olayda sistematik bir darp iddiası da doktor raporlarıyla doğrulanmamıştır.

Kasten yaralama ile işkence suçu arasındaki yoğunluk, süreklilik ve sistematik nitelik farklarını detaylarıyla ele aldığımız İşkence (TCK 94) yazımızı inceleyebilirsiniz.

TCK m.256 ise doğrudan fiziksel müdahaleyi, yani kamu görevlisinin bedenen güç kullanarak bir kişiyi yaralamasını konu alır. Bir olayda kamu görevlisi hem görevini ihmal edip hem de fiziksel olarak orantısız güç kullanmışsa, her iki suç bir arada değerlendirilebilir; ancak temelde TCK m.257 “yapmaması gerekeni yapmama veya kötüye kullanma”, TCK m.256 ise “yapabileceğinden fazlasını fiziksel olarak yapma” eksenindedir.

Kamu görevlilerinin kanundan doğan yetki sınırlarını aşarak görevi ihmal veya suistimal etmelerinin hukuki boyutlarını ve ceza sorumluluklarını detaylarıyla ele aldığımız Görevi Kötüye Kullanma (TCK 257) yazımızı inceleyebilirsiniz.

Kamu görevlisi olma sıfatı, doğrudan bu cezaları artıran ayrı bir madde numarası oluşturmaz; ancak yargılamada failin kamu görevlisi olması, cezanın TCK m.61 kapsamında somut belirlenişinde ve toplumsal güven ilişkisine verdiği zarar bakımından dikkate alınan bir unsurdur.