Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Nedir? 7315 s.K. 2026
Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması; 7315 sayılı Kanun kapsamında kamu kurumlarına atanacak personelin devlete sadakati, güvenlik riskleri ve suç geçmişini değerlendiren zorunlu idari işlemdir. Arşiv araştırması en fazla 30 gün, güvenlik soruşturması en fazla 60 gün içinde tamamlanmalıdır. Olumsuz sonuçlanan adaylar, kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açabilir.
Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Nedir?
Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması; devlet kurumlarına atanacak personelin kamu görevine alınmasında bir sakınca olup olmadığının belirlenmesi amacıyla yetkili kurumlarca yürütülen idari bir değerlendirme sürecidir. 2021 yılında yürürlüğe giren 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu, bu alanı bütüncül biçimde düzenlemiş ve daha önce tartışma konusu olan anayasal sınırları belirginleştirmiştir.
Kanunun çıkarılmasının arka planında Anayasa Mahkemesi’nin 2021 tarihli kararı yatmaktadır. AYM, daha önce yürürlükte olan ve güvenlik soruşturmasını düzenleyen hükmün Anayasa’ya aykırı olduğuna hükmederek iptal etmiş; bu boşluğu doldurmak amacıyla 7315 sayılı Kanun hazırlanmıştır.
Güvenlik Soruşturması ile Arşiv Araştırması Arasındaki Fark
7315 sayılı Kanun, iki farklı sürecin kapsamını ve uygulandığı alanları ayrı ayrı belirlemiştir. Bu iki işlem birbirinden hem kapsam hem de derinlik bakımından önemli ölçüde ayrışmaktadır.
| Kriter | Arşiv Araştırması | Güvenlik Soruşturması |
|---|---|---|
| Kapsam | Adli sicil kaydı ve kolluk kayıtları esas alınır | Arşiv araştırmasına ek olarak istihbarat ve saha araştırması içerir |
| Derinlik | Mevcut kayıtların incelenmesi | Çevresel sorgulama, istihbarat kaynakları ve yerinden araştırma |
| Yasal Süre | 30 gün | 60 gün |
| Uygulanan Pozisyonlar | Genel kamu görevi başvuruları | Gizlilik dereceli birimler, Emniyet, MİT, TSK, kritik altyapı |
| Araştırma Yöntemi | Kayıt tabanlı (belge inceleme) | Kayıt + saha (çevresel araştırma, komşu/tanık sorgusu) |
Güvenlik Soruşturmasında Nelere Bakılır? (7315 s.K. Tam Liste)
7315 sayılı Kanun’un 4. maddesi, araştırma kapsamını sınırlı sayıda (numerus clausus) belirlemiştir. Bu kapsamın dışına çıkılarak yapılan değerlendirmeler hukuka aykırıdır.
Adli Sicil Kaydı (Sabıka)
Kesinleşmiş mahkumiyet kararları ve adli sicile işleyen tüm kayıtlar incelenir.
Arama / Tahdit Kaydı
Kişinin kolluk kuvvetlerince hâlen aranıp aranmadığı ve yurt dışı çıkış yasağı gibi tahdit kararlarının bulunup bulunmadığı kontrol edilir.
Devam Eden Soruşturma ve Kovuşturmalar
Hakkında henüz sonuçlanmamış soruşturma veya kovuşturma süreçleri ve bu kapsamdaki olgusal veriler değerlendirilir.
HAGB ve CMK 171/5 Kararları
Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) kararları ile savcılık erteleme kararları adli sicile işlememesine karşın bu kapsamda incelenir.
Kamu Görevinden Çıkarma
Daha önce kamu görevinden çıkarılma ya da kesinleşmiş memurluktan çıkarma cezasının bulunup bulunmadığı araştırılır.
Terör ve Suç Örgütü Bağlantısı
Terör örgütleri veya suç işlemek amacıyla kurulmuş örgütlerle eylem birliği, irtibat veya iltisak içinde olup olmadığı kontrol edilir.
Yabancı Devlet ve Kişilerle İlişki
Yabancı devlet kurumları veya yabancı kişilerle, görevin gerektirdiği nitelikleri tehlikeye atacak düzeyde ilişki olup olmadığı değerlendirilir.
İstihbarat Kayıtları
Kişinin görevine yansıyacak nitelikteki istihbarat ünitesi veriler. Bu veriler yerinden araştırma yöntemiyle de toplanabilir.
7315 sayılı Kanun’un Getirdiği Güvence: Kanun; araştırma kapsamını sınırlı sayıda belirleyerek keyfi veri toplamanın önüne geçmiştir. Kişinin sosyal medya geçmişi, dini inancı, siyasi görüşü veya aile bireylerinin kayıtları bu kapsamın dışında sayılmaktadır. Bu sınırı aşan değerlendirmeler Anayasa’nın 20. maddesine (özel hayatın korunması) aykırılık oluşturur.
Kimler Hakkında Yapılır? Zorunlu Kurumlar ve Pozisyonlar
7315 sayılı Kanun m.3, hangi görevler için güvenlik soruşturması ya da arşiv araştırması yapılacağını belirlemiştir.
| Pozisyon / Kurum | Araştırma Türü | Yasal Dayanak |
|---|---|---|
| Emniyet, jandarma, sahil güvenlik mensupları | Güvenlik Soruşturması | 7315 s.K. m.3/1-a |
| MİT personeli | Güvenlik Soruşturması | 7315 s.K. m.3/1-a |
| TSK (Türk Silahlı Kuvvetleri) personeli | Güvenlik Soruşturması | 7315 s.K. m.3/1-a |
| Gizlilik dereceli birim görevlileri | Güvenlik Soruşturması | 7315 s.K. m.3/1-b |
| Stratejik projelerde çalışacaklar | Güvenlik Soruşturması | 7315 s.K. m.3/1-c |
| Diğer kamu kurumu memur adayları | Arşiv Araştırması | 7315 s.K. m.3/2 |
Önemli: 7315 sayılı Kanun m.3/3 uyarınca aile bireylerinin kayıtları güvenlik soruşturması kapsamına dahil edilemez. Araştırma yalnızca adayın kendi kaydıyla sınırlıdır. Aile fertleri hakkında araştırma yapılması Anayasa’nın 20. maddesine aykırıdır.
Süreç Nasıl İşler? Adım Adım
Süreç Nasıl İşler? Adım Adım
Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Sürecinde öne çıkan süreç basamaklarını aşağıda tüm hukuki ayrıntılarıyla açıklıyoruz.
Kaç Ayda Tamamlanır? Yasal Süreler
7315 sayılı Kanun’un Uygulama Yönetmeliği yasal süreleri açıkça belirlemiştir. Bu süreler zorunlu yasal üst sınırlardır.
Arşiv Araştırması
En geç 30 gün içinde tamamlanmak zorundadır. Mevcut kayıt tarama işlemi olduğundan genellikle daha kısa sürer.
Güvenlik Soruşturması
En geç 60 gün içinde tamamlanmak zorundadır. Saha araştırması içerdiğinden daha uzun sürebilmektedir.
Uygulamada Gerçek Süre
Kurumun yoğunluğu, dosyanın karmaşıklığı ve araştırmanın kapsamına bağlı olarak 1-3 ay arasında değişmektedir. TSK ve MİT başvurularında daha uzun sürebilir.
Süre Aşımı Hâlinde
Yasal sürenin aşılması hâlinde idari işlemsizlik nedeniyle idare mahkemesine başvurulabilir; ancak uygulamada süre aşımı tek başına iptal nedeni sayılmamaktadır.
Avukata Sor
Güvenlik soruşturması olumsuz sonuçlandı veya atama yapılmadı ise iptal davası, yürütmeyi durdurma talebi ve hukuki süreç için uzman görüş alın.
Danışmanlık ücretlidir. TBB 2025-2026 Asgari Ücret Tarifesi
Güvenlik Soruşturması Hangi Durumlarda Olumsuz Çıkar?
Güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlanmasının başlıca nedenleri şunlardır. Her birinin somut etki düzeyi farklıdır; tek bir olumsuz veri otomatik olarak olumsuz sonuç doğurmaz.
| Neden | Etki Düzeyi | Açıklama |
|---|---|---|
| Terör örgütü üyeliği veya irtibatı | Çok yüksek | FETÖ, PKK veya diğer terör örgütleriyle herhangi bir irtibat veya iltisak tespiti kural olarak olumsuz sonuç doğurur |
| Adli sicil kaydı (kesinleşmiş mahkumiyet) | Yüksek | Kasıtlı suçtan alınan mahkumiyet kararları ve özellikle ağır suçlar olumsuzluk nedeni sayılır; suçun türü ve cezası belirleyicidir |
| Devam eden ciddi kovuşturma | Orta-yüksek | Ağır suçlara ilişkin devam eden kovuşturma tek başına olumsuz sonuç doğurmayabilir; somut değerlendirme yapılır |
| Kamu görevinden çıkarma kararı | Yüksek | Önceki kamu görevinden ihraç edilmiş olmak, özellikle olağanüstü hal KHK’larıyla ihraç ciddi olumsuzluk nedenidir |
| Yabancı bağlantı | Orta | Yabancı istihbarat servisleriyle irtibat şüphesi veya yabancı kişilerle görev güvenliğini tehlikeye atacak ilişki |
| HAGB kararı | Düşük-orta | Adli sicile işlememesine karşın araştırma kapsamına dahildir; suçun niteliğine göre değerlendirilir |
| Arama/tahdit kaydı | Yüksek | Aktif arama kararı veya yurt dışı çıkış yasağı bulunması olumsuz sonuç doğurabilir |
Önemli: Anayasa Mahkemesi ve Danıştay içtihadına göre güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlanması tek başına işlemden sayılmaz; olumsuz değerlendirmenin gerekçesi adaya tebliğ edilmeli ve itiraz hakkı tanınmalıdır. Gerekçesiz olumsuz karar iptal nedeni oluşturur.
Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Olumlu Olmak Ne Demektir?
“Olumlu” sonuç; araştırma kapsamındaki veri tabanlarında ve saha araştırmasında adayın kamu görevine alınmasına engel oluşturacak herhangi bir kaydın, bağlantının veya olumsuz verinin tespit edilmediği anlamına gelir.
Olumlu sonuç; adayın geçmişte hiç soruşturmaya muhatap olmadığı, hiçbir kayıt bulunmadığı ya da mükemmel bir geçmişe sahip olduğu anlamına gelmez. Tespit edilen veriler, adayın başvurduğu pozisyon için belirlenmiş güvenlik standardını aşar nitelikte değilse sonuç olumlu çıkabilir.
Olumlu Sonuç Sonrası
Olumlu sonuç bildirimi ilgili kamu kurumuna iletilir; atama işlemleri başlatılır. Olumlu sonucun adaya ayrıca bildirilmesi zorunlu değildir; atamanın yapılması olumlu sonucun göstergesidir.
Olumsuz Sonuç Sonrası
Olumsuz sonuç, gerekçesiyle birlikte adaya tebliğ edilmelidir (AYM kararı). Tebliğden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir.
Olumsuz Sonuca İtiraz: İptal Davası ve Yürütmeyi Durdurma
Güvenlik soruşturması veya arşiv araştırması olumsuz çıkan aday, bu karara karşı idare yargısına başvurma hakkına sahiptir.
HAGB, Adli Sicil ve Güvenlik Soruşturması İlişkisi
HAGB, Adli Sicil ve Güvenlik Soruşturması İlişkisi
Uygulamada en çok yanılgıya yol açan konu, HAGB kararının güvenlik soruşturmasındaki etkisidir.
| Kayıt Türü | Adli Sicile İşler mi? | Güvenlik Soruşturması Kapsamında mı? |
|---|---|---|
| Kesinleşmiş mahkumiyet | Evet | Evet |
| HAGB kararı | Hayır | Evet (7315 s.K. m.4/1-c) |
| CMK 171/5 erteleme kararı | Hayır | Evet (7315 s.K. m.4/1-c) |
| Beraat kararı | Hayır | Hayır (artık kayıt yoktur) |
| Devam eden soruşturma | Hayır | Evet (olgusal veri olarak) |
| İdari para cezası | Hayır | Hayır |
HAGB’nin Güvenlik Soruşturmasına Etkisi: HAGB kararı adli sicile işlememesine karşın 7315 sayılı Kanun kapsamındaki araştırmada değerlendirilir. Ancak Danıştay, HAGB kararının varlığının tek başına olumsuz sonuç gerekçesi yapılamayacağına; suçun niteliği, HAGB’nin koşulları ve pozisyonun gerektirdiği güvenlik düzeyi birlikte değerlendirilmesi gerektiğine hükmetmektedir.
Danıştay ve Anayasa Mahkemesi Kararları
2019/78 E., 2021/45 K. — 17.06.2021
Güvenlik Soruşturması Kanuni Dayanaktan Yoksun İdi — İptal Kararı
Anayasa Mahkemesi, Devlet Memurları Kanunu’nun güvenlik soruşturmasına ilişkin hükmünün Anayasa’nın 20. maddesindeki (özel hayatın korunması) güvenceyi karşılamadığına ve kanuni dayanaktan yoksun olduğuna hükmetmiş; ilgili maddeyi iptal etmiştir. Bu iptal kararı, 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu’nun çıkarılmasını doğrudan tetiklemiştir.
Gerekçe Zorunluluğu ve İtiraz Hakkı
Olumsuz Güvenlik Soruşturması Kararında Gerekçe Gösterilmesi Zorunludur
Güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlandığına dair idarenin kararının gerekçesiz olması, idari işlemi hukuka aykırı kılar. Danıştay; olumsuz kararın hangi veriye dayandığının adaya tebliğ edilmesi gerektiğini ve adayın bu karara itiraz edebilmesi için gerekçeyi bilme hakkının bulunduğunu vurgulamıştır. Gerekçesiz olumsuz karar tek başına bozma nedenidir.
HAGB — Tek Başına Olumsuzluk Nedeni Sayılamaz
HAGB Kararının Güvenlik Soruşturmasına Etkisi Sınırlıdır
HAGB kararının güvenlik soruşturması kapsamında değerlendirilmesi mümkündür; ancak HAGB kararının varlığı tek başına olumsuz sonuç için yeterli gerekçe teşkil etmez. İdarenin; suçun niteliğini, denetim süresinin başarıyla tamamlanıp tamamlanmadığını ve pozisyonun gerektirdiği güvenlik standardını birlikte değerlendirmesi zorunludur.
Orantılılık İlkesi — Güvenlik Soruşturması
İdarenin Olumsuz Kararında Orantılılık İlkesine Uyması Zorunludur
Güvenlik soruşturması kapsamındaki bir verinin olumsuz sonuç gerekçesi yapılabilmesi için o verinin kamu görevinin niteliği ve gerektirdiği güvenlik standardıyla orantılı olması zorunludur. Küçük bir trafik suçundan dolayı hükmolunan para cezasının varlığını, gizlilik dereceli bir pozisyon için bile olumsuz karar gerekçesi yapan idarenin kararı orantısızlık nedeniyle iptal edilmiştir.
Antalya Avukat
Güvenlik soruşturması olumsuz sonuçlandı, atama yapılmadı veya gerekçesiz karar tebliğ edildi ise iptal davası, yürütmeyi durdurma talebi ve idare mahkemesi süreci için Antalya’da uzman avukattan destek alın.
Danışmanlık ücretlidir. TBB 2025-2026 Asgari Ücret Tarifesi
Sık Sorulan Sorular
Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasında nelere bakılır?
Güvenlik soruşturması kaç ayda tamamlanır?
Güvenlik soruşturması olumsuz çıkarsa ne yapabilirim?
Güvenlik soruşturması olumlu olmak ne demek?
HAGB kararı güvenlik soruşturmasını etkiler mi?
Aile bireyleri güvenlik soruşturması kapsamına girer mi?
Güvenlik soruşturması sonucunu e-devlet’ten öğrenebilir miyim?
Güvenlik soruşturması geçmiş suçtan etkilenir mi?
Avukata Sor — Antalya Avukat
Güvenlik soruşturması olumsuz sonucu, atama yapılmaması, gerekçesiz karar veya iptal davası için Antalya’da uzman avukatla görüşün.
Danışmanlık ücretlidir. TBB 2025-2026 Asgari Ücret Tarifesi
