Gerçeğe Aykırı Bilirkişilik / Tercümanlık Suçu (TCK 276) – 2026

Madde gerekçesine göre; bilirkişinin kendi bilgi ve değerlendirmesine göre vereceği mütalaanın sadece hatalı olması, kastın bulunmaması hâlinde suç oluşturmayacaktır. Suçun maddi unsuru, gerçeğin tümüyle gizlenmesi, kısmen açıklanması ya da değiştirilerek açıklanması şeklinde ortaya çıkabilir; suçun oluşması için raporun hükme etkili olması veya zararlı bir netice doğması şart değildir, gerçeğin bilirkişinin görüşünden farklı olduğunun ispatlanması yeterlidir.

Uzman görüşü gerçeğe aykırı bilirkişilik sayılır mı? Hayır. Tarafların kendi imkanlarıyla, mahkeme bilirkişisinden bağımsız olarak seçtikleri bir uzmandan aldıkları bilimsel mütalaa (CMK m.67/6) veya hukuk yargılamasındaki HMK m.293’teki “uzman görüşü”, resmi bir görevlendirmeye dayanmaz. Bu kişiler mahkeme veya yetkili merci tarafından atanmadıklarından, TCK m.276’nın doğrudan faili olamazlar; hazırladıkları görüş ne kadar taraflı veya yanıltıcı olursa olsun, bu madde kapsamında değerlendirilmez. Benzer şekilde, yargı mercii veya kanunda sayılan yetkili kurul niteliğinde olmayan bir mercii (örneğin tüketici hakem heyeti) tarafından görevlendirilen bir bilirkişi de, Yargıtay’ın yerleşik içtihadına göre bu suçun faili sayılmaz.

Yargıtay 8. Ceza Dairesi’nin bir kararında, bir bilirkişinin dövizin değerini gerçek değerinin çok altında (18.801,79 TL yerine gerçekte 52.582,968 TL) göstermesine rağmen; sanığın taraflarla bir ilişkisinin bulunmadığı, kendisinden ek rapor istenseydi hatasını düzeltebileceğini savunması ve menfaat teminine dair kesin delil bulunmaması nedeniyle beraat kararı onanmıştır. Bu, “büyük bir hesap hatası dahi tek başına kastı göstermez” ilkesinin somut bir uygulamasıdır. Buna karşılık, aynı Daire’nin başka bir kararında, bir inşaat bilirkişisinin muris muvazaası davasında taşınmazın iç özelliklerini ve değerini gerçeğinden açıkça farklı göstermesi, somut delillerle (örneğin daha sonraki teknik incelemelerle) desteklenince mahkûmiyete konu edilmiştir.

Yargıtay 16. Ceza Dairesi’nin önemli bir kararında, tüketici hakem heyetince görevlendirilen bir bilirkişinin gerçeğe aykırı rapor düzenlemesi olayında, tüketici hakem heyetinin “yargı mercii veya soruşturma/yemin altında tanık dinleme yetkisine sahip kurul” olmaması nedeniyle TCK m.276’nın uygulanamayacağı, ancak bilirkişinin TCK m.6/1-c uyarınca kamu görevlisi sayıldığı ve raporun resmi belge niteliği taşıdığı gözetilerek olayın TCK m.204/1’deki resmi belgede sahtecilik suçuna temas edip etmediğinin değerlendirilmesi gerektiğine karar verilmiştir. Bu, hangi merciin bilirkişi atadığının, uygulanacak suç tipini kökten değiştirebileceğini gösteren kritik bir örnektir.

Bununla birlikte pratikte önemli bir güvence vardır: Yargıtay’ın yerleşik içtihadına göre suçun maddi unsuru, bilirkişinin gerçek dışı bildiriminin (mütalaasının) ilgili merciine ibraz edildiği (resmi olarak sunulduğu) anda tamamlanır. Bu nedenle bilirkişinin, raporunu resmen sunmadan önce -örneğin ek rapor veya yeniden inceleme sürecinde- kendi hatasını fark edip düzeltmesi, teknik anlamda bir “etkin pişmanlık” değil, suçun hiç oluşmamış olması anlamına gelir; çünkü henüz tamamlanmış, merciine sunulmuş bir gerçeğe aykırı beyan yoktur.

Soyut ve gerekçesiz bir “rapor bana göre yanlış” beyanı, tek başına soruşturma açılması için yeterli görülmeyebilir; savcılık, kastın varlığını gösteren somut ve objektif veriler arar.

Gerçeğe aykırı bilirkişilik suçundan açılan bir ceza davası, otomatik olarak hukuk davasındaki kararı etkilemez; hukuk mahkemesi bu ceza davasının sonucunu beklemek zorunda değildir. Ancak bilirkişinin gerçeğe aykırı mütalaa verdiği, kesinleşmiş bir ceza mahkûmiyet kararıyla sabit olursa, bu durum hukuk davasında yargılamanın iadesi (yenilenmesi) sebeplerinden biri olabilir; nitekim HMK m.375/1-f, kasten gerçeğe aykırı bilirkişi/tercüman görüşünü de bu kanun yollarından biri olarak sayar. Bu nedenle rapora karşı önce dava içi itiraz ve ek rapor talebi yolunun tüketilmesi, gerekiyorsa ayrıca ceza şikayetinin yapılması önerilen stratejidir.