Suça Teşebbüs ve Gönüllü Vazgeçme – TCK 35-36 Yargıtay Kararları 2026
Suça teşebbüs (TCK m.35); suçun icra hareketlerine başlandıktan sonra failin iradesi dışındaki nedenlerle suçun tamamlanamamasıdır; fail ceza alır ancak ceza 1/4 ile 3/4 oranında indirilir. Gönüllü vazgeçme (TCK m.36) ise failin suçu kendi serbest iradesiyle durdurması ya da neticenin gerçekleşmesini kendi çabasıyla engellemesidir; bu hâlde fail teşebbüsten dolayı ceza almaz. İkisi arasındaki tek belirleyici fark şudur: suçu durduran neden failin kendi özgür iradesi mi, yoksa dış bir engel mi?
Suça Teşebbüs Nedir? Unsurları
Suça teşebbüs; kişinin gerçekleştirmeyi amaçladığı suçun icra hareketlerine başlamasına karşın, elinde olmayan nedenlerle suçu tamamlayamamasıdır. Türk Ceza Kanunu’nun 35. maddesi, teşebbüsü “genel hükümler” arasında düzenlemiş ve tüm suç tiplerine uygulanabilir bir çerçeve çizmiştir.
Suça teşebbüsün oluşabilmesi için üç temel unsurun birlikte bulunması zorunludur:
1. Kast
Fail, suçu tamamlamak amacıyla hareket etmektedir. Taksirle işlenen suçlarda teşebbüs mümkün değildir; teşebbüs yalnızca kasten işlenen suçlarda oluşur.
2. İcra Hareketlerine Başlama
Fail, suçun kanuni tanımındaki icra hareketlerine başlamış olmalıdır. Soyut hazırlık hareketleri (silah almak, plan yapmak) bu eşiğin gerisinde kalır; icra hareketi başladığında teşebbüs mümkün hâle gelir.
3. Failin İradesi Dışında Engel
Suçun tamamlanamamasının nedeni failin kendi iradesi dışında gerçekleşen bir engeldir. Polis baskısı, mağdurun kaçması, tanığın görmesi bu engellerdendir. Failin kendi isteğiyle durması hâlinde gönüllü vazgeçme söz konusu olur.
TCK Madde 35 – Suça Teşebbüs: Tam Kanun Metni
(1) Kişi, işlemeyi kastettiği bir suçu elverişli hareketlerle doğrudan doğruya icraya koyulup da elinde olmayan nedenlerle tamamlayamaz ise teşebbüsten dolayı sorumlu tutulur.
(2) Suça teşebbüs hâlinde fail, meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığına göre, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine oniki yıldan yirmi yıla kadar, müebbet hapis cezası yerine dokuz yıldan onbeş yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. Diğer hâllerde verilecek cezanın dörtte birinden dörtte üçüne kadarı indirilir.
Teşebbüs Türleri: Eksik ve Tam Teşebbüs
Teşebbüs Türleri: Eksik ve Tam Teşebbüs
Suça teşebbüs; icra hareketlerinin ne aşamada durduğuna göre iki türe ayrılır. Bu ayrım hem ceza hesabında hem de gönüllü vazgeçmeyle ilişkide belirleyicidir.
Hazırlık Hareketleri ile İcra Hareketlerinin Sınırı
Teşebbüs hükümlerinin uygulanabilmesi için failin icra hareketlerine başlamış olması zorunludur. Henüz icra hareketleri başlamadan yapılan eylemler “hazırlık hareketi” olarak nitelendirilir ve kural olarak cezasızdır. Ancak bazı hazırlık hareketleri bağımsız bir suçu oluşturabilir.
| Eylem | Nitelik | Sonuç |
|---|---|---|
| Suçta kullanılacak silahı satın almak | Hazırlık hareketi | Teşebbüs oluşturmaz; ancak ruhsatsız silah silah yasasını ihlal eder |
| Mağdurun evini gözetlemek | Hazırlık hareketi | Tek başına teşebbüs oluşturmaz |
| Mağdura silah doğrultmak | İcra hareketi | Teşebbüs başlamıştır |
| Ateşli silahla birden fazla el ateş etmek | Tam teşebbüs | Mağdur ölmemişse öldürmeye teşebbüs |
| Kilide maymuncuk sokmak | İcra hareketi | Hırsızlığa teşebbüs başlamıştır |
Teşebbüste Ceza İndirimi: Hesaplama ve Örnekler
TCK m.35/2 uyarınca teşebbüste ceza indirimi zorunludur; mahkeme indirim yapmak zorundadır. Ancak indirim oranının belirlenmesi mahkemenin takdir yetkisindedir. Bu takdirde esas alınan iki kriter şunlardır: meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığı ve icra hareketlerinin ne ölçüde tamamlandığı.
Suç: Kasten yaralama (TCK m.86/1) — Temel ceza 1-3 yıl hapis.
Teşebbüs indirimi (1/4 uygulanırsa): Alt sınır 1 yıl x 3/4 = 9 ay; Üst sınır 3 yıl x 3/4 = 2 yıl 3 ay. Sonuç: 9 aydan 2 yıl 3 aya kadar.
Teşebbüs indirimi (3/4 uygulanırsa — lehte maksimum): Alt sınır 1 yıl x 1/4 = 3 ay; Üst sınır 3 yıl x 1/4 = 9 ay. Sonuç: 3 aydan 9 aya kadar.
Gönüllü Vazgeçme Nedir? (TCK m.36)
Gönüllü vazgeçme; suçun icra hareketlerine başlayan failin, dışarıdan herhangi bir zorlama olmaksızın, kendi serbest iradesiyle hareketlere son vermesi ya da suçun tamamlanmasını kendi çabasıyla engellemesidir. Gönüllü vazgeçmenin en kritik özelliği şudur: fail, teşebbüsten dolayı cezalandırılmaz; yalnızca o ana kadar gerçekleştirdiği eylemler ayrı bir suç oluşturuyorsa o suçtan ceza alır.
Neden Ceza Verilmez? Kanun koyucu gönüllü vazgeçmeyi cezasız kılarak, suçun icra hareketlerine başlamış bile olsa failin son anda durabilmesini teşvik etmektedir. Bu düzenleme; hem mağduru koruma hem de failin pişmanlığını hukuki sonuca bağlama amacı taşır.
TCK Madde 36 – Gönüllü Vazgeçme: Tam Kanun Metni
(1) Fail, suçun icra hareketlerinden gönüllü vazgeçer veya kendi çabalarıyla suçun tamamlanmasını ya da neticenin gerçekleşmesini önlerse, teşebbüsten dolayı cezaya hükmolunmaz. Ancak failin bu ana kadar gerçekleştirdiği eylemler başlı başına bir suç oluşturuyorsa, sadece o suça ilişkin cezaya hükmolunur.
Gönüllü Vazgeçme Türleri ve Şartları
TCK m.36 kapsamında gönüllü vazgeçme, suçun hangi aşamasında gerçekleştiğine göre iki farklı biçimde ortaya çıkar.
Gönüllü Vazgeçmenin Dört Zorunlu Şartı
1. Suçun İcra Hareketlerine Başlanmış Olması
Gönüllü vazgeçme, hazırlık aşamasında değil icra aşamasında söz konusudur. Hazırlık aşamasında vazgeçmek zaten suç değildir.
2. Suçun Tamamlanmamış Olması
Suç tamamlanmış ve sonuç meydana gelmişse gönüllü vazgeçmeden söz edilemez. Etkin pişmanlık hükümleri bu durumda uygulanabilir.
3. Failin Kendi İradesiyle Vazgeçmesi
Vazgeçme kararının tamamen failin özgür iradesine dayanması şarttır. “İstesem devam edebilirdim ama durdum” mantığı esas alınır.
4. Gönüllü Olma
Dışarıdan gelen bir baskı, polis sesi veya mağdurun direnci nedeniyle durulmamıştır. Fail, dışarıdan gelecek bir tehditten kaçmak için durmuşsa bu gönüllü vazgeçme sayılmaz.
Avukata Sor
Suça teşebbüs veya gönüllü vazgeçme nitelendirmesi, ceza indirimi hesabı ya da özel suçlarda teşebbüs değerlendirmesi için uzman görüş alın.
Danışmanlık ücretlidir. TBB 2025-2026 Asgari Ücret Tarifesi
Teşebbüs ile Gönüllü Vazgeçme Arasındaki Fark
Teşebbüs ile Gönüllü Vazgeçme Arasındaki Fark
Öne çıkan bu karşılaştırma, davada suçun nasıl nitelendirileceğini ve ceza alınıp alınmayacağını belirler. Aşağıdaki tablo iki kurumun tüm boyutlarıyla karşılaştırmasını sunmaktadır.
| Kriter | Suça Teşebbüs (TCK m.35) | Gönüllü Vazgeçme (TCK m.36) |
|---|---|---|
| Suçun durma nedeni | Failin iradesi dışında bir engel | Failin kendi serbest iradesi |
| Ceza verilir mi? | Evet; indirimli ceza verilir | Hayır; teşebbüsten ceza verilmez |
| İndirim oranı | 1/4 ila 3/4 (müebbet için 9-15 yıl) | — (ceza yok) |
| Önceki eylemler | Teşebbüs kapsamında değerlendirilir | Ayrı suç oluşturuyorsa o suçtan ceza alır |
| Taksirli suçlarda | Oluşmaz | Oluşmaz (her ikisi de kasıt gerektirir) |
Frank Formülü: Yargıtay ve öğreti, “Ben istesem suçu tamamlayabilirdim ama durdum” diyen fail için gönüllü vazgeçmenin, “Ben devam etmek istedim ama bir engel çıktı” diyen fail için teşebbüsün uygulanacağı görüşünü benimsemiştir. Bu yaklaşım “Frank formülü” olarak bilinir ve nitelendirmede temel referans noktasıdır.
Özel Suçlarda Teşebbüs ve Gönüllü Vazgeçme
Kasten Öldürmeye Teşebbüs (TCK m.81)
Kasten öldürme suçunda teşebbüs en sık karşılaşılan hâldir. Uygulanacak ceza şu şekilde belirlenir:
| Suç Türü | Temel Ceza | Teşebbüs Cezası (m.35/2) |
|---|---|---|
| Kasten öldürme (TCK 81) | Ağırlaştırılmış müebbet | 12 yıldan 20 yıla kadar hapis |
| Kasten öldürme (TCK 82 — nitelikli) | Ağırlaştırılmış müebbet | 12 yıldan 20 yıla kadar hapis |
| Kasten öldürme (ihtimal: müebbet) | Müebbet hapis | 9 yıldan 15 yıla kadar hapis |
Cinsel Saldırıda Gönüllü Vazgeçme (TCK m.102)
Nitelikli cinsel saldırı (TCK m.102/2) suçunda gönüllü vazgeçme; failin eylemlerine kendi iradesiyle son vermesi ve mağdurun daha ağır bir zarara uğramasını önlemesi hâlinde uygulanabilir. Yargıtay; bu suçta gönüllü vazgeçmenin varlığını somut olayın koşullarına göre değerlendirmekte, dış faktörlerden etkilenilip etkilenilmediğine dikkat etmektedir.
Uyuşturucu Ticaretinde Teşebbüs (TCK m.188)
Uyuşturucu ticareti suçunda teşebbüs, maddenin henüz teslim alınmamış ya da el değiştirmemiş olması hâlinde gündeme gelebilir. Yargıtay; anlaşmanın yapılmış ancak fiili teslimatın gerçekleşmemiş olduğu durumlarda teşebbüs hükümlerini uygulamaktadır.
Emsal Yargıtay Kararları (TCK 35-36)
Gönüllü Vazgeçme — Frank Formülü
Gönüllü Vazgeçmede Esas Alınan Kriter: Failin Özgür İradesi
Gönüllü vazgeçme ile teşebbüs arasındaki ayrımın belirlenmesinde esas alınan kriter; suçu durduran nedenin failin kendi özgür iradesinden mi yoksa dışarıdan gelen bir faktörden mi kaynaklandığıdır. “Ben istesem suçu tamamlayabilirdim ama kendi kararımla durdum” diyen failin durumu gönüllü vazgeçme, “Devam etmek istedim ama bir engel çıktı” diyen failin durumu ise teşebbüs olarak değerlendirilir.
Kasten Öldürmeye Teşebbüs — Ceza Belirleme
Teşebbüste İndirim Oranının Gerekçeyle Belirlenmesi Zorunluluğu
Kasten öldürmeye teşebbüs suçunda TCK m.35/2 kapsamındaki indirim oranı belirlenirken mahkeme; mağdurun uğradığı zarar veya tehlikenin ağırlığı ile icra hareketlerinin ne ölçüde tamamlandığını somut olayda değerlendirmek ve gerekçeye yansıtmak zorundadır. Salt “teşebbüs aşamasında kalmıştır” ibaresi yeterli gerekçe sayılamaz.
Gönüllü Vazgeçme — Neticenin Önlenmesi
Tam Teşebbüste Gönüllü Vazgeçmenin Aktif Çaba Gerektirmesi
İcra hareketleri tamamlandıktan sonra gönüllü vazgeçmeden söz edilebilmesi için failin neticenin gerçekleşmesini önlemek amacıyla aktif çaba sarf etmesi zorunludur. Seyirci kalmak, ortamdan uzaklaşmak veya yardım gönderilmesini başkasına bırakmak yeterli değildir. Failin bizzat ambulans çağırması, mağduru hastaneye götürmesi ya da kanamayı durdurmaya çalışması aktif çaba olarak kabul edilebilir.
Gönüllü Vazgeçme — Önceki Eylemlerin Suç Oluşturması
Vazgeçmeden Önce İşlenen Eylemlerin Bağımsız Suç Oluşturması Hâli
TCK m.36’nın son cümlesi uyarınca; gönüllü vazgeçen failin, o ana kadar gerçekleştirdiği eylemler başlı başına bir suç teşkil ediyorsa yalnızca bu suçtan ceza alır. Örneğin, öldürme kastıyla mağdura bıçak saplayan ancak ardından ambulans çağırarak hayatta kalmasını sağlayan kişi; teşebbüsten değil, gerçekleştirdiği kasten yaralama eyleminden sorumlu tutulur.
Birden Fazla Kişinin Saldırısı — Teşebbüs Nitelendirmesi
İştirak Hâlinde Kasten Öldürmeye Teşebbüste Gönüllü Vazgeçme
Birden fazla kişinin birlikte kasten öldürme suçunu işlemeye başladığı ve suçun teşebbüs aşamasında kaldığı hâllerde; ortaklardan birinin gönüllü vazgeçmesi, diğer failler bakımından gönüllü vazgeçme hükümlerini uygulatmaz. Her failin kendi davranışı ayrı ayrı değerlendirilir. Gönüllü vazgeçen faik bizzat mağdurun kurtarılmasına katkı sağlamalıdır; salt olay yerini terk etmek yeterli değildir.
Antalya Ceza Avukatı
Suça teşebbüs veya gönüllü vazgeçme nitelendirmesi, kasten öldürmeye teşebbüs davası ya da ceza indirimi hesabı için Antalya’da uzman ceza avukatından destek alın.
Danışmanlık ücretlidir. TBB 2025-2026 Asgari Ücret Tarifesi
Sık Sorulan Sorular
Suça teşebbüs nedir?
Gönüllü vazgeçme nedir?
Suça teşebbüste ceza ne kadar indirilir?
Teşebbüs ile gönüllü vazgeçme arasındaki fark nedir?
Hazırlık hareketi ile icra hareketi arasındaki fark nedir?
İştirak hâlinde suça teşebbüste gönüllü vazgeçme mümkün mü?
Kasten öldürmeye teşebbüs cezası ne kadar?
Avukata Sor — Antalya Ceza Avukatı
TCK 35 suça teşebbüs veya TCK 36 gönüllü vazgeçme nitelendirmesi, kasten öldürmeye teşebbüs davası ya da ceza indirimi hesabı için Antalya ceza avukatıyla görüşün.
Danışmanlık ücretlidir. TBB 2025-2026 Asgari Ücret Tarifesi
