Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma Suçu – TCK 109 Ceza ve Kararlar 2026
Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu (TCK m.109), bir kişinin hukuka aykırı olarak bir yere gitmek veya bir yerde kalmak özgürlüğünden yoksun bırakılmasıdır. Sevgiliyi eve kilitlemek, zorla araçta tutmak veya kişinin çıkışını engellemek bu suçu oluşturur. Temel ceza 1 yıldan 5 yıla kadar hapis; cebir veya tehdit kullanılırsa 2 yıldan 7 yıla kadar, nitelikli hâllerde ceza bir kat artırılır. Suç şikayete tabi değildir; re’sen soruşturulur.
Suçun Tanımı, Hukuki Temeli ve TCK 109 Maddesi Gerekçesi
Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu; Türk Ceza Kanunu’nun “Hürriyete Karşı Suçlar” başlığı altında düzenlenmiş olup korunan hukuki değer kişinin hareket özgürlüğüdür. Anayasa’nın 19. maddesi her bireye kişi hürriyeti ve güvenliği güvencesi tanımakta; bu güvencenin ihlali TCK m.109 kapsamında suç olarak cezalandırılmaktadır.
TCK 109 maddesi gerekçesi incelendiğinde kanun koyucunun üç temel fiil biçimini suç olarak tanımladığı görülür: Kişiyi bir yere götürmek (nakil), bir yerde tutmak (alıkoyma) ve bir yere gitmekten alıkoymak (engelleme). Bu üç biçimin ortak özelliği, mağdurun kendi iradesiyle hareket etme özgürlüğünün fiziksel ya da psikolojik baskıyla ortadan kaldırılmasıdır.
Gerekçede özellikle vurgulanan husus şudur: Suçun oluşması için mağdurun belirli bir süre boyunca alıkonulması gerekmez. Anlık bir engelleme bile suçu tamamlar. Öte yandan “hukuka aykırı olarak” ifadesi suçun temel koşulunu oluşturur; yasal bir nedenle (tutuklama, gözaltı vb.) gerçekleştirilen özgürlük kısıtlamaları bu kapsamın dışındadır.
TCK Madde 109 – Tam Kanun Metni
(1) Bir kimseyi hukuka aykırı olarak bir yere gitmek veya bir yerde kalmak hürriyetinden yoksun bırakan kişiye, bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası verilir.
(2) Kişi, fiili işlemek için veya işlediği sırada cebir, tehdit veya hile kullanırsa, iki yıldan yedi yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
(3) Bu suçun; a) Silahla, b) Birden fazla kişi tarafından birlikte, c) Kişinin yerine getirdiği kamu görevi nedeniyle, d) Kamu görevinin sağladığı nüfuz kötüye kullanılmak suretiyle, e) Üstsoy, altsoy veya eşe ya da boşandığı eşe karşı, f) Çocuğa ya da beden veya ruh bakımından kendini savunamayacak durumda bulunan kişiye karşı, işlenmesi hâlinde, yukarıdaki fıkralara göre verilecek ceza bir kat artırılır.
(4) Bu suçun mağdurun ekonomik bakımdan önemli bir kaybına neden olması hâlinde, ayrıca bin güne kadar adlî para cezasına hükmolunur.
(5) Suçun cinsel amaçla işlenmesi hâlinde, yukarıdaki fıkralara göre verilecek cezalar yarı oranında artırılır.
(6) Bu suçun işlenmesi amacıyla veya sırasında kasten yaralama suçunun neticesi sebebiyle ağırlaşmış hâllerinin gerçekleşmesi durumunda, ayrıca kasten yaralama suçuna ilişkin hükümler uygulanır.
(1) Yukarıdaki maddede tanımlanan suçu işleyen kişi, mağdurun hürriyetine kavuşmasını sağladığı takdirde, verilecek cezadan iki üçte biri oranında indirim yapılır. Bu indirim, mağdurun serbest bırakılmasının istem üzerine olması hâlinde de uygulanır; ancak bu hâlde indirim yarısına kadar yapılabilir.
Suçun Unsurları
Suçun Unsurları: Fiil Biçimleri ve Somut Örnekler
Suçun anlaşılması için soyut kanun metninin ötesine geçmek ve günlük hayatta karşılaşılan somut durumlara bakmak gerekir. Aşağıdaki tablo; hangi fiilin TCK 109 kapsamına girdiğini, hangisinin ise bu kapsam dışında kaldığını somutlaştırmaktadır.
SUÇTUR
Sevgiliyi eve kilitlemek ve kapıyı dışarıdan kapamak — TCK 109/1 kapsamı
SUÇTUR
Kişiyi araçta zorla tutmak, kapı kilidini kilitleyerek inmesini engellemek — TCK 109/2 (cebir)
SUÇTUR
İşyerinden ayrılmak isteyen kişiyi “gidersen sana zarar veririm” diyerek tutmak — TCK 109/2 (tehdit)
SUÇTUR
Uyuklayan kişinin odasını dışarıdan kilitlemek; uyandığında çıkamadığını anlayan mağdur için suç o an tamamlanır — TCK 109/1
SUÇTUR
Eşin evi terk etmesini fiziksel güçle engellemek — TCK 109/3-e (eşe karşı, nitelikli)
SUÇTUR
Okul çıkışında çocuğu arabaya bindirip götürmek — TCK 109/3-f (çocuğa karşı, nitelikli)
SUÇTU DEĞİL
Yasal tutuklama veya gözaltı kararıyla özgürlüğün kısıtlanması — Hukuka uygun; TCK 109 dışı
SUÇTU DEĞİL
Velinin küçük çocuğunu evde bırakıp kapıyı kilitlemesi — Velayet hakkının kullanımı; orantılıysa suç oluşmaz
Suçun Unsurları
Fiil: Hürriyetten Yoksun Bırakma
Kişiyi bir yere götürmek, bir yerde tutmak veya bir yere gitmesini engellemek. Fiziksel, mekanik (kilit) veya psikolojik yollarla gerçekleşebilir. Süre kısa dahi olsa suç tamamlanır.
Hukuka Aykırılık
Fiilin hukukun izin vermediği bir biçimde gerçekleşmesi şarttır. Yasal dayanak (tutuklama, gözaltı) varsa suç oluşmaz. Mağdurun rızası hukuka aykırılığı ortadan kaldırır; ancak bu rıza gerçek, özgür ve bilinçli olmalıdır.
Kast
Suç yalnızca kasten işlenebilir. Failin kişiyi özgürlüğünden yoksun bırakma kastıyla hareket etmesi gerekir. Taksirle gerçekleştirilen özgürlük kısıtlamaları bu kapsamda değerlendirilemez.
Mağdur
Suçun mağduru gerçek kişidir; tüzel kişi mağdur olamaz. Mağdurun önceden özgürlüğünden yoksun kalma konusunda rıza göstermiş olması (örn. esaret sözleşmesi) hukuken geçersizdir.
Ceza Miktarları: Tüm Fıkralar Karşılaştırmalı
Hesaplama Örneği: Cinsel Amaçlı, Eşe Karşı, Cebir Kullanılarak İşlenmesi
| Aşama | Uygulanan Hüküm | Sonuç |
|---|---|---|
| Temel ceza (cebir) | TCK m.109/2 | 2-7 yıl (örnek: 4 yıl temel ceza) |
| Nitelikli hâl (eşe karşı) | TCK m.109/3-e (+1 kat) | 4 + 4 = 8 yıl |
| Cinsel amaç | TCK m.109/5 (+1/2) | 8 + 4 = 12 yıl hapis |
Nitelikli Haller: TCK 109/2, 109/3, 109/5 Detaylı İnceleme
TCK 109/2: Cebir, Tehdit veya Hile ile İşleme
TCK m.109/1’deki temel suçtan farklı olarak bu fıkra; failin fiili gerçekleştirmek amacıyla ya da gerçekleştirdiği sırada cebir, tehdit veya hile kullanmasını kapsar. Önemli bir ayrım: temel suçta cebir vb. kullanılması zorunlu değildir (uyuyan kişinin kapısının kilitlenmesi gibi); fiilin uygulanması için ya da sırasında bu araçların kullanılması m.109/2’yi oluşturur.
TCK 109/3: Nitelikli Haller ve Cezayı Bir Kat Artıran Durumlar
| Nitelikli Hâl | Pratik Örnek | Artırım |
|---|---|---|
| a) Silahla | Silah göstererek ya da sopa kullanarak alıkoyma | +1 kat |
| b) Birden fazla kişi birlikte | İki veya daha fazla kişinin birlikte gerçekleştirmesi; seyirci kalmak yeterli değil, icra hareketine katılım şart | +1 kat |
| c) Kamu görevi nedeniyle | Bir hakime tepki olarak oğlunun kaçırılması; tanığın kamu görevi nedeniyle alıkonulması | +1 kat |
| d) Kamu nüfuzunu kötüye kullanma | Polis veya kamu görevlisi kimliğiyle hukuka aykırı alıkoyma | +1 kat |
| e) Üstsoy, altsoy, eş veya boşandığı eşe karşı | Sevgiliyi eve kilitlemek değil, eşin evi terk etmesini engellemek; ayrıca boşanmış eşe karşı da uygulanır | +1 kat |
| f) Çocuğa veya savunmasıza karşı | Küçük çocuğun zorla alıkonulması; akıl hastasının tutulması | +1 kat |
Sevgiliyi Eve Kilitlemek — TCK Açısından Değerlendirme: Tarafların sevgili olması bu suçun oluşumunu engellemez. Nitekim eşe karşı işlenmesi m.109/3-e kapsamında nitelikli hâl sayılmaktadır. Sevgili “eş” sıfatını taşımıyorsa nitelikli hâl uygulanmaz; ancak temel suç yine de oluşur. Fail; mağduru eve kilitlemek, kapıyı dışarıdan kilitlemek veya her türlü fiziksel ya da psikolojik baskıyla çıkışı engellemekle TCK m.109/1 kapsamında suçu tamamlamış olur.
TCK 109/5: Cinsel Amaçla İşleme
Failin kişiyi cinsel amaçla alıkoyması en ağır artırım sebebidir. Bu hâlde hükmolunan ceza yarı oranında artırılır. Cinsel amacın gerçekleşip gerçekleşmediği önem taşımaz; kastın varlığı yeterlidir. Fiil sırasında cinsel saldırı da gerçekleşmişse TCK 102 hükümleri ayrıca uygulanır.
Etkin Pişmanlık (TCK 110): Ceza İndirim Mekanizması
Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma etkin pişmanlık hükmü TCK m.110’da ayrıca düzenlenmiştir. Bu düzenleme; failin mağduru serbest bırakması karşılığında önemli ceza indirimi sağlayan teşvik edici bir mekanizmadır.
| Durum | Koşul | İndirim |
|---|---|---|
| Mağduru kendi iradesiyle serbest bırakma | Failin herhangi bir dış baskı olmaksızın mağduru güvenli bir yerde bırakması | 2/3 oranında indirim |
| İstem üzerine serbest bırakma | Ailenin, savcılığın veya başka bir kişinin talebi üzerine mağdurun serbest bırakılması | Yarısına kadar indirim |
Etkin Pişmanlıkta Kritik Koşul: Mağdurun alıkonulduğu süre içinde zarar görmemiş olması ve güvenli bir yerde bırakılması indirim için belirleyicidir. Mağdur yaralanmış ya da ağır koşullara maruz kalmışsa indirim oranı düşebilir ya da mahkeme takdir yetkisini sınırlı kullanabilir. Kasten yaralama gerçekleşmişse TCK m.109/6 uyarınca ayrıca ceza verilir.
Avukata Sor
TCK 109 kapsamında kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçlaması, nitelikli hâl değerlendirmesi veya etkin pişmanlık başvurusu için uzman görüş alın.
Danışmanlık ücretlidir. TBB 2025-2026 Asgari Ücret Tarifesi
Şikayet, Görevli Mahkeme, Zamanaşımı ve HAGB
| Usul Unsuru | Kural | İstisna/Not |
|---|---|---|
| Şikayet | Re’sen kovuşturulur; şikayet aranmaz | Şikayetten vazgeçme davayı düşürmez; ancak etkin pişmanlık (TCK 110) uygulanabilir |
| Uzlaştırma | Uygulanmaz | CMK m.253/3 kapsamı dışındadır |
| Görevli Mahkeme | Temel suç (m.109/1): Asliye Ceza Mahkemesi | m.109/2 ve nitelikli hâller (ceza 2+ yıl): Ağır Ceza Mahkemesi |
| Dava Zamanaşımı | Temel suç: 8 yıl | m.109/2 ve nitelikli hâller (üst sınır 7+ yıl): 15 yıl |
| HAGB | Temel suç (m.109/1): Mümkün (2 yıl altı ceza) | m.109/2 ve nitelikli hâller: Ceza sınırı nedeniyle kural olarak mümkün değil |
| Adli Para Cezasına Çevirme | Kural olarak mümkün değil | Yalnızca alt sınırdan (1 yıl) belirlenen temel suç için teorik olarak mümkün |
| Tutuklama | m.109/2 ve nitelikli hâller CMK m.100/3 katalog suçları arasındadır | Katalog suçlarda tutuklama karinesi var; kuvvetli şüphe varlığında tutuklama kararı sık verilir |
Emsal Yargıtay Kararları
Emsal Yargıtay Kararları
Anlık Engelleme — Süre Şartı Aranmaz
Kısa Süreli Alıkoyma Dahi TCK 109’u Oluşturur
Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunun oluşması için belirli bir sürenin geçmesi zorunlu değildir. Mağdurun anlık dahi olsa hareket özgürlüğünün hukuka aykırı biçimde kısıtlanması suçu tamamlamaya yeter. Bu nedenle arabada birkaç dakika zorla tutma ya da işyerinde kısa süre çıkışı engelleme hâllerinde de suç oluştuğuna hükmedilmiştir.
Rıza — Gerçek ve Özgür Olmalıdır
Baskı Altında Alınan Rıza Suçun Oluşumunu Engellemez
Mağdurun hürriyetten yoksun bırakılmaya rıza göstermiş olmasının suçun oluşumunu engelleyebilmesi için bu rızanın gerçek, özgür ve bilinçli biçimde verilmiş olması zorunludur. Tehdit, baskı veya aldatma sonucunda verilen rıza geçersiz sayılır. Ayrıca bir yere götürüldükten sonra mağdurun tutulmaya razı olması, suçun önceki aşamasını ortadan kaldırmaz.
15 Yaş Altı Çocuğun Rızası Geçersizdir
Küçüğün Rızası TCK 109 Suçunu Oluşturmayı Engellemez
15 yaşını tamamlamamış çocukların özgürlüklerinden yoksun bırakılmasına verdikleri rızanın ceza hukuku anlamında geçerliliği yoktur. Bu nedenle failin “çocuk kendi isteğiyle benimle geldi” savunması suçun oluşumunu engellemez. Üstelik TCK m.109/3-f uyarınca çocuğa karşı işlenmesi cezayı bir kat artıran nitelikli hâl oluşturur.
Birden Fazla Kişi — İcra Hareketine Katılım Şartı
m.109/3-b Uygulaması İçin Fiilen İcra Hareketine Katılım Zorunludur
TCK m.109/3-b kapsamındaki “birden fazla kişi tarafından birlikte işleme” nitelikli hâlinin uygulanabilmesi için, birden fazla kişinin suçun icra hareketlerini birlikte gerçekleştirmesi zorunludur. Olay yerinde hazır bulunmak, seyirci kalmak veya yalnızca azmettirmek bu bent kapsamında değerlendirilemez. Yargıtay, her sanığın fiili katkısının somut olarak ortaya konulmasını aramaktadır.
Etkin Pişmanlık (TCK 110) — Mağdurun Zarar Görmemesi
TCK 110 İndiriminin Uygulanabilmesi İçin Mağdurun Sağlıklı Serbest Bırakılması Şarttır
TCK m.110’daki etkin pişmanlık hükmünden yararlanabilmek için failin mağduru serbest bırakması yeterli değildir; mağdurun herhangi bir bedensel veya ruhsal zarara uğramaksızın güvenli bir yerde bırakılmış olması da zorunludur. Mağdurun alıkonulma süresinde zarar görmüş olması etkin pişmanlık indirimini kaldırmaz; ancak indirim oranını azaltabilir ve mahkemenin takdiri dar bir aralığa sıkışır.
Antalya Ceza Avukatı
TCK 109 kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçlaması, nitelikli hâl değerlendirmesi, etkin pişmanlık başvurusu veya sanık savunma stratejisi için Antalya’da uzman ceza avukatından destek alın.
Danışmanlık ücretlidir. TBB 2025-2026 Asgari Ücret Tarifesi
Sık Sorulan Sorular
Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu şikayete tabi midir, şikayetten vazgeçilirse dava düşer mi?
Sevgiliyi eve kilitlemek veya arabada zorla tutmak TCK 109 kapsamına girer mi?
Bu suçtan dolayı tutuklama kararı verilir mi?
Çocukların rızasıyla alıkonulması durumunda ceza alınır mı?
Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu adli para cezasına çevrilebilir mi?
Avukata Sor — Antalya Ceza Avukatı
TCK 109 kişiyi hürriyetinden yoksun kılma davası, nitelikli hâl, etkin pişmanlık veya savunma stratejisi için Antalya ceza avukatıyla görüşün.
Danışmanlık ücretlidir. TBB 2025-2026 Asgari Ücret Tarifesi
