Karşılıksız Çek Düzenleme Suçu ve Cezası – 2026
Karşılıksız çek düzenleme (keşide etme) eylemi, Türk hukukunda 5941 sayılı Çek Kanunu‘nun 5. maddesi kapsamında suç teşkil eder. Karşılıksız çıkan her bir çek yaprağı için 1.500 güne kadar adli para cezası uygulanır; bu ceza hiçbir surette çekin karşılıksız kalan miktarının altında olamaz. Mahkeme ayrıca çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı verir. Suç şikayete bağlı olup çek hamilinin 3 ay (her hâlde 1 yıl) içinde yetkili İcra Ceza Mahkemesi’ne başvurması gerekir.
Karşılıksız Çek Düzenleme Suçu Nedir?
Çek; ticari hayatın temel ödeme araçlarından biridir ve bankacılık sistemine duyulan güven üzerine inşa edilmiştir. Bu güveni zedeleyen en önemli eylem ise karşılıksız çek düzenlemektir. Türk hukukunda “karşılıksız çek düzenleme” olarak bilinen suç, 5941 sayılı Çek Kanunu ile teknik olarak “Çekte Karşılıksızdır İşlemi Yapılmasına Sebebiyet Verme Suçu” adıyla yeniden tanımlanmıştır.
Suçun faili; çek hesabı sahibi gerçek kişi, tüzel kişi adına çek düzenleyen temsilci veya karşılıksız çekin bir sermaye şirketi adına düzenlenmesi hâlinde yönetim organı üyeleri ve ticaret siciline tescil edilmiş şirket yetkilileridir.
5941 Sayılı Çek Kanunu Madde 5 – Kanun Metni
(1) Üzerinde yazılı bulunan düzenleme tarihine göre kanuni ibraz süresi içinde ibrazında, çekle ilgili olarak “karşılıksızdır” işlemi yapılmasına sebebiyet veren kişi hakkında, hamilin şikâyeti üzerine, her bir çekle ilgili olarak, binbeşyüz güne kadar adli para cezasına hükmolunur. Ancak, hükmedilecek adli para cezası; çek bedelinin karşılıksız kalan miktarından az olamaz.
(1/devam) Mahkeme ayrıca, çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına; bu yasağın bulunması hâlinde, çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağının devamına hükmeder. Yargılama sırasında da resen mahkeme tarafından koruma tedbiri olarak çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına karar verilir.
(1/devam) Çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı; çek hesabı sahibi gerçek veya tüzel kişi, bu tüzel kişi adına çek keşide edenler ve karşılıksız çekin bir sermaye şirketi adına düzenlenmesi durumunda ayrıca yönetim organı ile ticaret siciline tescil edilmiş şirket yetkilileri hakkında uygulanır.
(2) Birinci fıkrada tanımlanan suç nedeniyle başlatılan soruşturma veya kovuşturma kapsamında, şüpheli ya da sanığın çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı kararı verilmesine neden olan çekle ilgili olarak, çek bedelinin karşılıksız kalan kısmının, çekin üzerinde yazılı bulunan düzenleme tarihine göre kanuni ibraz tarihinden itibaren işleyecek ticari işlemlerde temerrüt faizi oranı üzerinden hesaplanacak faizi ile birlikte tamamen ödenmesi hâlinde; mahkeme veya hâkim tarafından, hakkındaki ceza davası düşürülür, verilen ceza ortadan kalkar ve çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı kaldırılır.
(3) Şikâyetten vazgeçme hâlinde de birinci fıkra uyarınca verilmiş olan mahkûmiyet kararı ve çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı ortadan kalkar.
(4) Bu madde uyarınca verilen adli para cezaları, 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 52 nci maddesinde belirtilen usule göre tayin olunur. Adli para cezasının belirlenmesinde her bir gün karşılığı olarak takdir edilecek miktar, yüz Türk Lirasından az, beş yüz Türk Lirasından fazla olamaz.
Suçun Oluşma Şartları
Suçun Oluşma Şartları
Karşılıksız çek düzenleme suçunun oluşabilmesi için aşağıdaki üç koşulun birlikte gerçekleşmesi zorunludur. Bu koşullardan herhangi birinin eksikliği suçun oluşmasını engeller.
Kanuni İbraz Süreleri
| Düzenlendiği Yer | İbraz Süresi |
|---|---|
| Aynı yerleşim yerinde (keşide ve muhatap aynı şehir) | 10 gün |
| Farklı yerleşim yerinde (keşide ve muhatap farklı şehir) | 1 ay |
| Yurt dışında keşide edilmiş, Türkiye’de ödenecek | 3 ay |
İleri Tarihli (Vadeli) Çek: Türk hukukunda çek teknik olarak vade kabul etmez; çek üzerinde yazılı tarihten önce ibraz edilebilir. Ancak 5941 sayılı Kanun m.3/1 uyarınca ileri tarihli çeklerde kanuni ibraz süresi, çek üzerindeki düzenleme tarihinden itibaren başlar. Tarihten önce ibraz edilen çekte karşılık yoksa “karşılıksız” şerhi düşülmez; tarih geldiğinde yeniden ibraz gerekir.
Cezai Yaptırımlar: Adli Para Cezası ve Çek Yasağı
Ancak: Toplam Ceza >= Çekin Karşılıksız Kalan Tutarı (alt sınır zorunludur)
En Fazla Ne Kadar Ceza Alınır?
Kanunda öngörülen azami ceza; 1.500 gün x 500 TL = 750.000 TL adli para cezasıdır. Yani tek bir karşılıksız çek için verilebilecek en yüksek adli para cezası teorik olarak 750.000 TL’dir. Ancak mahkeme, sanığın ekonomik durumunu ve suçun koşullarını göz önünde bulundurarak bu sınırlar içinde takdir hakkını kullanır.
Adli Para Cezası
Her bir çek yaprağı için ayrı ayrı 1.500 güne kadar. Günlük 100-500 TL. Ceza hiçbir surette karşılıksız tutardan az olamaz.
Çek Yasağı (Zorunlu)
Mahkeme zorunlu olarak çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına hükmeder. Bu yasak; hesap sahibi, imzalayanlar ve şirket yetkilileri için geçerlidir.
Ödenmezse Hapis
Adli para cezasının ödenmemesi hâlinde TCK m.52 ve 5275 s.K. m.106 uyarınca hapis cezasına çevrilir. Her gün 1 gün hesabıyla uygulanır.
Koruma Tedbiri
Yargılama sırasında dahi resen çek yasağı uygulanabilir. Sanık beraat etse veya dava düşse yasak kaldırılır.
Karşılıksız Çek Düzeltme Hakkı: 10 İş Günü Kuralı
Çek Kanunu m.3/6 uyarınca karşılıksız şerhi düşülen çekin hamiline tanınan 10 iş günlük düzeltme süresi mevcuttur. Bu süre içinde aşağıdaki yollardan biriyle karşılıksız kalan tutar kapatılabilir:
Hesaba Para Yatırma
Çek hesabına yeterli karşılık yatırılarak çekin tekrar bankaya ibrazı sağlanır ve suç oluşmaz.
Doğrudan Hamile Ödeme
Çek bedelinin karşılıksız kalan kısmı doğrudan hamile ödenerek çek geri alınır; şikayet hakkı doğmadan sorun çözülür.
10 İş Günü Neden Önemli?
Bu süre içinde ödeme yapılırsa şikayet hakkı doğmaz ve suç oluşmaz. Süre geçirildikten sonra yapılan ödeme yalnızca etkin pişmanlık kapsamında değerlendirilebilir.
Karşılıksız çek nasıl düzeltilir? Çekin karşılıksız çıkması üzerine; hesaba yeterli para yatırılarak bankanın çeki yeniden işleme alması ya da çek bedelinin doğrudan hamile ödenerek çekin iade alınması yoluyla düzeltme yapılabilir. Her iki yolda da bankanın “karşılıksızdır” şerhini geri alması ve hamilin şikayet başvurmaması suçun oluşmasını engeller.
Şikayet Süresi, Yetkili Mahkeme ve Şikayetten Vazgeçme
Şikayet Süresi
Karşılıksız çek suçu şikayete bağlıdır. Çek hamili; çekin karşılıksız çıktığını öğrendiği tarihten itibaren 3 ay, her hâlde çek üzerindeki düzenleme tarihinden itibaren 1 yıl içinde şikayette bulunmak zorundadır. Bu süreler hak düşürücü süredir; kaçırılması hâlinde şikayet hakkı tamamen ortadan kalkar.
Yetkili Mahkeme
5941 sayılı Çek Kanunu m.5 kapsamındaki suçlara bakma görevi İcra Ceza Mahkemesi‘ne aittir. Yetkili mahkeme, çekin bankaya ibraz edildiği yer İcra Ceza Mahkemesi’dir. Antalya’da düzenlenen bir çekin Antalya’daki bir bankaya ibrazı hâlinde Antalya İcra Ceza Mahkemesi yetkilidir.
Şikayetten Vazgeçmenin Sonuçları
Çek Kanunu m.5/3 kapsamında şikayetten vazgeçme, son derece önemli hukuki sonuçlar doğurur:
| Aşama | Vazgeçmenin Sonucu |
|---|---|
| Soruşturma aşamasında | Kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir; dava hiç açılmaz |
| Kovuşturma (dava) aşamasında | Mahkeme düşme kararı verir; verilen ceza ve çek yasağı kalkar |
| Kesinleşmiş mahkumiyetten sonra | Mahkumiyet kararı ve çek düzenleme yasağı ortadan kalkar (Çek Kanunu m.5/3 açık hükmü) |
Avukata Sor
Karşılıksız çek davası, şikayet süresi hesabı, etkin pişmanlık veya çek yasağının kaldırılması için uzman görüş alın.
Danışmanlık ücretlidir. TBB 2025-2026 Asgari Ücret Tarifesi
Etkin Pişmanlık ve Cezadan Kurtulma Yolları
5941 sayılı Çek Kanunu m.5/2, karşılıksız çek suçunda etkin pişmanlık için çok güçlü bir hüküm içermektedir. Bu hüküm, borçlunun tam ödeme yapması hâlinde cezanın ve yasağın tamamen kalkmasını öngörmektedir.
Etkin Pişmanlığın Kapsamı
Karşılıksız kalan çek bedeli + kanuni ibraz tarihinden itibaren ticari temerrüt faizi birlikte ödenmelidir. Kısmi ödeme yeterli değildir; tam ödeme zorunludur.
Sonuçları
Tam ödeme yapılırsa; ceza davası düşer, verilen ceza ortadan kalkar ve çek düzenleme/çek hesabı açma yasağı kaldırılır. Kesinleşmiş mahkumiyette de bu hüküm geçerlidir.
Ne Zaman Yapılabilir?
Soruşturma, kovuşturma ve hatta mahkumiyet kesinleştikten sonra dahi tam ödeme yapılarak etkin pişmanlık hükümlerinden yararlanılabilir.
Çek Yasağının Kalkması
Etkin pişmanlık veya şikayetten vazgeçme hâlinde çek yasağı kendiliğinden kalkar. Mahkeme kararını Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu’na (BDDK) bildirir; Merkez Bankası kayıtları güncellenir.
Birden Fazla Karşılıksız Çek: Ceza Hesabı
Birden Fazla Karşılıksız Çek: Ceza Hesabı
Özellikle ticari ilişkilerde birden fazla çekin karşılıksız çıkması sıkça karşılaşılan bir durumdur. Çek Kanunu m.5’e göre her bir çek yaprağı için ayrı suç oluşur ve her birisi için ayrı ceza tayin edilir.
| Çek No | Karşılıksız Tutar | Gün (Tahmini) | Günlük Miktar | Adli Para Cezası |
|---|---|---|---|---|
| Çek 1 | 80.000 TL | 800 gün | 100 TL | 80.000 TL |
| Çek 2 | 50.000 TL | 500 gün | 100 TL | 50.000 TL |
| Çek 3 | 30.000 TL | 300 gün | 100 TL | 30.000 TL |
| Toplam | 160.000 TL | 1.600 gün | 160.000 TL |
Aynı alacaklıya ait birden fazla çekin varlığı ve zincirleme suç (TCK m.43) meselesi Yargıtay kararlarında ayrıca ele alınmaktadır. Birden fazla çek hamili ayrı ayrı şikayetçi olabilir; her şikayet kendi çekim için ayrı dava konusu oluşturur.
Emsal Yargıtay Kararları
Şikayet Süresi Başlangıcı
Öğrenme Tarihi ve 3 Aylık Sürenin Hesabı
Şikayet süresinin başlangıcı olan “öğrenme” kavramının çekin bankaya ibraz edildiği tarih değil, hamilin çekin karşılıksız olduğunu fiilen öğrendiği tarih olduğu vurgulanmıştır. Hamil çekin karşılıksız çıktığını bankadan aldığı bildirimle öğrenmişse süre bu bildirim tarihinden başlar; ibraz tarihi değil.
Şikayetten Vazgeçme — Kesinleşmiş Mahkumiyet
Kesinleşmeden Sonra Vazgeçmenin Cezayı Kaldırması
5941 sayılı Çek Kanunu m.5/3’ün açık hükmü gereğince şikayetten vazgeçme, mahkumiyet kararı kesinleştikten sonra bile yapılabilir ve bu hâlde mahkumiyet kararı ile çek düzenleme yasağı tamamen ortadan kalkar. Kanunun bu hükmü, genel ceza hukukundan farklı olarak özel bir düzenlemedir ve geniş yorumlanmalıdır.
Adli Para Cezasının Alt Sınırı
Karşılıksız Tutar Alt Sınır Kuralının Uygulanması
Adli para cezasının belirlenmesinde mahkeme gün sayısını takdir ederken elde edilen sonucun çekin karşılıksız kalan miktarının altında kalıp kalmadığını denetlemek zorundadır. Gün sayısı ve günlük miktarın çarpımından elde edilen sonuç karşılıksız tutarın altında kalıyorsa gün sayısı veya günlük miktar artırılarak yasal minimumu sağlamalıdır.
Tüzel Kişi Adına Çek — Fail
Sermaye Şirketi Adına Düzenlenen Çekte Fail Kimdir?
Sermaye şirketi adına düzenlenen karşılıksız çekte; çeki imzalayan şirket yetkilisi, yönetim kurulu üyeleri ve ticaret siciline tescil edilmiş imza yetkilileri ayrı ayrı fail olarak sorumlu tutulabilir. Çeki bizzat imzalamamış olsa dahi şirketi temsil yetkisine sahip olan kişi fail sıfatı taşıyabilir.
Etkin Pişmanlık — Kısmi Ödeme
Kısmi Ödemenin Etkin Pişmanlık Hükmünü Doğurmadığı
Karşılıksız çek bedelinin yalnızca bir kısmının ödenmesi, 5941 sayılı Kanun m.5/2 kapsamında etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanmasına yetmez. Çekin tamamı için hem ana borç hem de temerrüt faizi birlikte ödenmedikçe ceza davası düşmez. Kısmi ödeme yalnızca ceza indirimi açısından somut bir gösterge niteliği taşıyabilir; tek başına etkin pişmanlık sayılmaz.
Karşılıksız Çek Şikayet Dilekçesi Örneği
… İCRA CEZA MAHKEMESİ’NE
ŞİKAYETÇİ (Alacaklı) : Ad Soyad, T.C. No, Adres
SANIK (Borçlu) : Ad Soyad, T.C. No, Adres
KONU : 5941 sayılı Çek Kanunu m.5 kapsamında karşılıksız çek düzenleme suçuna ilişkin şikayet
AÇIKLAMALAR:
Sanık tarafından tarafıma verilen, ………. Bankası ………. Şubesi’ne ait, seri numarası ………. olan, ………. TL bedelli, …./…./…… düzenleme tarihli çek, kanuni ibraz süresi içinde …./…./…… tarihinde ilgili bankaya ibraz edilmiş; banka tarafından çekin arkasına “karşılıksızdır” şerhi düşürülmüştür.
5941 sayılı Çek Kanunu’nun 5. maddesi uyarınca sanık hakkında gerekli cezai işlemin yapılmasını, çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına hükmedilmesini saygılarımla arz ederim. …./…./2026
Şikayetçi Adı Soyadı / İmza
EKLER:
1. Karşılıksız çek fotokopisi (ön ve arka yüz)
2. Banka karşılıksız şerh belgesi
3. Kimlik fotokopisi
Antalya Ceza Avukatı
Karşılıksız çek davası, etkin pişmanlık başvurusu, çek yasağının kaldırılması veya birden fazla çek dosyasının yönetimi için Antalya’da uzman ceza avukatından destek alın.
Danışmanlık ücretlidir. TBB 2025-2026 Asgari Ücret Tarifesi
Sık Sorulan Sorular
Karşılıksız çek düzeltmesi nasıl yapılır?
Karşılıksız çek cezası için yeni düzenleme nedir?
Karşılıksız çek düzeltme hakkı kaç gün?
Karşılıksız çekten en fazla ne kadar ceza alınır?
Birden fazla karşılıksız çek cezası nasıl hesaplanır?
Karşılıksız çek şikayetinden vazgeçilirse ne olur?
Karşılıksız çek mağduru ne yapabilir?
Avukata Sor — Antalya Ceza Avukatı
5941 sayılı Çek Kanunu kapsamında karşılıksız çek davası, etkin pişmanlık, çek yasağının kaldırılması veya şikayet dilekçesi için Antalya ceza avukatıyla görüşün.
Danışmanlık ücretlidir. TBB 2025-2026 Asgari Ücret Tarifesi
