Hayvana Eziyet / Hayvanları Koruma (5199 s. Kanun) – 2026
5199 Sayılı Hayvanları Koruma Kanunu Son Hali Nedir?
Uzun yıllar Türk hukukunda bir hayvana verilen zarar, “mala zarar verme” mantığıyla ya da cüzi idari para cezasıyla karşılanırdı. 2021 yılında 7332 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu ile Türk Ceza Kanunu’nda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’la yapılan reform bu anlayışı değiştirmiştir. 5199 sayılı Kanuna eklenen ceza hükümleriyle hayvana yönelik ağır fiiller gerçek anlamda suç hâline gelmiş, sahipli-sahipsiz ayrımı kaldırılmış ve fail profili “idari para cezası yazılıp giden kişi”den “hapis istemiyle yargılanan sanık”a dönüşmüştür.
Madde 28/A – Hayvana Eziyet Suçu ve Cezaları
Bir ev hayvanını veya evcil hayvanı kasten öldüren kişi altı aydan dört yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır; nesli yok olma tehlikesi altındaki bir hayvanı öldürmenin cezası ağırlaştırılır. Hayvanlara işkence eden veya acımasız ve zalimce muamelede bulunan kişi altı aydan üç yıla kadar, hayvanlarla cinsel ilişkide bulunan kişi altı aydan üç yıla kadar, hayvanları dövüştüren kişi üç aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
Kasten Öldürme
6 aydan 4 yıla kadar hapis; nesli tükenmekte olan türlerde ceza ağırlaştırılır.
İşkence / Zalimce Muamele
6 aydan 3 yıla kadar hapis; dövme, yakma, sistematik aç bırakma bu kapsamdadır.
Cinsel Saldırı
6 aydan 3 yıla kadar hapis.
Hayvan Dövüştürme
3 aydan 2 yıla kadar hapis; organizasyon ve bahis boyutu ayrıca kumar mevzuatını tetikler.
Bu suçlarda soruşturma şikayete bağlı değildir; savcılık ihbar veya kendiliğinden öğrenmeyle harekete geçer. Mağdurun hayvanın “sahibi” olması aranmaz; herkes ihbarda bulunabilir, sokak hayvanı da aynı korumanın öznesidir.
Cezayı Artıran Hâller
5199 sayılı hayvanları koruma Kanunu 28/A hükmü, iki ayrı artırım nedeni içerir. Bu suçların birden fazla hayvana karşı aynı anda işlenmesi hâlinde ceza yarı oranında artırılır. Ayrıca suçun; veteriner hekim, veteriner sağlık teknisyeni, hayvan koruma gönüllüsü, hayvan koruma derneği veya vakfı üyeleri ya da hayvanlara bakmak veya onları korumakla görevlendirilen kişiler tarafından işlenmesi hâlinde ceza ayrıca yarı oranında artırılır. Bu ikinci artırım nedeninin gerekçesi, hayvanı koruma yükümlülüğü bulunan kişinin bu güveni kötüye kullanmasının daha ağır kınanması gerektiğidir.
Sahipli-Sahipsiz Ayrımının Kaldırılması
7332 sayılı Kanun’un gerekçesinde açıkça belirtildiği üzere, kedi veya köpek sahipsiz bile olsa, insan tarafından kültüre alınmış bir tür olarak “evcil hayvan” sıfatıyla suçun konusu olabilecektir. 5199 sayılı Kanun m.3’teki tanımlar buna göre düzenlenmiş; “sahipsiz hayvan” kavramı da evcil hayvanları kapsamına alınmıştır. Bu düzenleme, Ev Hayvanlarının Korunmasına Dair Avrupa Sözleşmesi’ndeki tanımlarla da örtüşmektedir.
Bu değişikliğin pratik sonucu nettir: kedi veya köpeğe karşı işlenen suçlar, hayvanın sahipli veya sahipsiz olup olmadığına bakılmaksızın aynı ceza yaptırımına tabidir. Sokak hayvanına yönelik bir eziyet iddiasında “kimsenin hayvanı değildi, şikayetçi olacak kimse yok” savunması artık geçerli değildir.
Kast Şartı ve Olası Kastla İşlenen Eziyet
Kast Şartı ve Olası Kastla İşlenen Eziyet
5199 sayılı Kanun m.28/A’daki suçlar taksirle işlenebilen suçlar değildir; kasten işlenebileceği gibi olası (muhtemel) kastla da işlenebilir. Olası kast, failin neticeyi öngörmesine rağmen “olursa olsun” düşüncesiyle fiili işlemesi hâlinde gündeme gelir.
Örnek: Usulsüz Kısırlaştırma
Kısırlaştırma sırasında hayvanın acı yaşamaması için gerekli önlemler alınmaz ve hayvan bu nedenle ölürse, olası kastla öldürme gündeme gelebilir.
Örnek: Yetkisiz İğneli Yakalama
Usule aykırı şekilde ve yetkisiz kişilerce yapılan iğneli yakalama sonucu hayvanın ölmesi, olası kastla öldürme sayılabilir.
Kastın Olmadığı Hâl
Zarar sonucunun öngörülebilir olmasına rağmen fail tarafından öngörülememesi ve istenmemesi hâlinde, taksirli bir sonuç doğar ve bu suç oluşmaz.
Madde 14 – Yasak Fiiller (Kabahatler)
5199 sayılı hayvanları koruma Kanunu 14. madde, hayvanlara yönelik yasak fiilleri düzenler. Bu maddedeki fiiller m.28/A’daki ağır suçlara ulaşmadığı sürece, idari para cezasını gerektiren kabahatler olarak değerlendirilir.
Kötü Davranma
Hayvanlara kötü davranmak, dövmek, aç ve susuz bırakmak.
Uygun Olmayan Barınma
Aşırı sıcak veya soğuğa maruz bırakmak, uygun barınak sağlamamak.
Bakım İhmali
Gıda, su, sağlık bakımı gibi temel ihtiyaçları karşılamamak.
Ticari/Gösteri Amaçlı Kötüye Kullanım
Gösteri, film çekimi veya reklam gibi amaçlarla hayvana acı çektirmek.
Avukata Sor
Bir hayvana yönelik eziyet veya ihmal iddiasıyla ilgili şikayet, savunma veya müdahillik sürecinizi birlikte değerlendirelim.
Danışmanlık ücretlidir. TBB 2025-2026 Asgari Ücret Tarifesi
Kabahat mi, Suç mu? Sınır Çizgisi
Her kötü muamele hapisle karşılanmaz. Sınır çizgisi pratikte şu şekilde belirlenir: süreklilik ve kasıt yoğunluğu, bir dosyayı kabahatten suça taşıyabilir. Örneğin günlerce aç bırakılarak ölüme sürüklenen bir hayvan tablosu, “bakım ihmali” (m.14 kabahati) etiketinde kalmaz; kasten öldürme veya işkence (m.28/A suçu) tartışmasına girer.
| Kriter | Kabahat (m.14) | Suç (m.28/A) |
|---|---|---|
| Örnek Fiil | Terk, bakım ihmali, aç bırakma (tekil/geçici) | Öldürme, işkence, cinsel saldırı, dövüştürme |
| Yaptırım | İdari para cezası | Hapis cezası |
| Yetkili Merci | Belediye, il/ilçe tarım müdürlüğü | Cumhuriyet savcılığı, asliye ceza mahkemesi |
| İhbar Kanalı | ALO 174, zabıta | 155/156, savcılık |
Uygulama Yönetmeliği ve Geçici Bakımevi Esası
5199 sayılı hayvanları koruma Kanunu Uygulama Yönetmeliği, “hayvan bakımevi” kavramını, hayvanların rehabilite edileceği bir tesis olarak tanımlar; kalıcı bir barınak değil, geçici bir bakımevi öngörülmüştür. Kanun m.6/4 uyarınca, sahipsiz hayvanların tedavi, parazit mücadelesi, kısırlaştırma, aşılama ve kimliklendirme işlemlerinin tamamlanmasından sonra öncelikle alındıkları ortama bırakılmaları esastır.
Yönetmelik m.21 uyarınca geçici bakımevine alınan hayvanlar için sahiplendirme duyurusu yapılır; 10 gün içinde sahiplenilmeyen hayvanlar alındıkları ortama geri bırakılır. Mevzuatta sahipsiz hayvanların süresiz olarak bakımevlerinde tutulmasını öngören bir hüküm yoktur; bu yönde bir idari uygulama, kanuna aykırı düzenleyici işlem sayılır ve iptal davasına konu olabilir.
Zabıta Hayvan Şikayet Hattı ve İhbar Yolları
Zabıta hayvan şikayet hattı ve diğer ihbar kanalları, ihlalin niteliğine göre farklılaşır.
Suç Düzeyinde (Öldürme, İşkence, Dövüştürme)
Derhal 155 Polis veya 156 Jandarma aranmalı, ardından Cumhuriyet savcılığına yazılı suç duyurusu yapılmalıdır.
Kabahat Düzeyinde (Terk, Bakım İhmali)
Tarım ve Orman Bakanlığı’nın ALO 174 hattı, il/ilçe tarım müdürlükleri ve belediyenin ilgili zabıta birimleri devreye girer.
Delil Toplama
Tarih ve konum bilgili video/fotoğraf, güvenlik kamerası kaydının yedeklenmesi, tanık bilgileri ve veteriner yaralanma raporu (ölümde nekropsi talebi) kritik önem taşır.
Kamu Görevlilerinin Sorumluluğu
Hayvanlara bakmak veya onları korumakla görevli kamu görevlilerinin bu görevleriyle ilgili olarak şahsen işledikleri suçlar da 5199 sayılı Kanun m.28/A kapsamına girer ve ceza yarı oranında artırılır. Ayrıca kamu görevlilerinin icrai veya ihmali biçimde görevlerine aykırı hareket etmesi, somut olayın özelliğine göre ayrıca TCK m.257’deki görevi kötüye kullanma suçunu da gündeme getirebilir; örneğin geçici bakımevindeki hayvanları aç bırakan, tedavisini usulüne uygun yapmayan veya denetim görevini ihmal eden görevliler bu kapsamda değerlendirilebilir.
Somut Senaryolar
Hukuki Değerlendirmeler ve İçtihat Eğilimi
5199 sayılı Kanun’daki ceza hükümleri 2021 yılında yürürlüğe girmiş, göreceli olarak yeni bir düzenlemedir; bu nedenle Yargıtay içtihadı henüz olgunlaşma sürecindedir. Uygulamada dikkat çeken bir husus, ceza aralıklarının alt sınırlarının düşük olması nedeniyle bu dosyalarda erteleme ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması kurumlarının sıkça devreye girebilmesidir. Bu durum, mağdur cephesinin (ihbarcılar, hayvan koruma dernekleri) dosyaya müdahillik yoluyla aktif katılımını önemli kılar; fiilin vahşeti, planlılık ve tekrar gibi somut ağırlaştırıcı olguların dosyaya işlenmesi, cezanın alt sınırdan uzaklaşmasında belirleyici olabilir.
Ayrıca, fiil başkasının sahipli hayvanına yönelmişse, sahibinin manevi tazminat ve tedavi giderleri taleplerini ayrıca hukuk mahkemesinde yürütmesi mümkündür; ceza yargılaması bu tazminat hakkını ortadan kaldırmaz.
Antalya Ceza Avukatı
Bir hayvana yönelik şiddete mi tanık oldunuz, yoksa hakkınızda böyle bir isnat mı var? Sürecinizi birlikte değerlendirelim.
Danışmanlık ücretlidir. TBB 2025-2026 Asgari Ücret Tarifesi
Sık Sorulan Sorular
Hayvana eziyet suçu nedir ve cezası nedir?
5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu 14. maddesi neyi düzenler?
Zabıta hayvan şikayet hattı nedir, hangi durumlarda aranmalıdır?
Sahipsiz hayvanlara yapılan eziyetin cezası, sahipli hayvana göre farklı mıdır?
5199 sayılı Kanun Uygulama Yönetmeliği geçici bakımevi konusunda ne diyor?
5199 sayılı Kanun m.28/A’da cezayı artıran hâller nelerdir?
Avukata Sor – Antalya Ceza Avukatı
Hayvana eziyet suçu, şikayet veya müdahillik süreciniz hakkında Antalya ceza avukatıyla görüşün.
Danışmanlık ücretlidir. TBB 2025-2026 Asgari Ücret Tarifesi
