Gözaltı ve Yakalama: Süreler ve Haklar (CMK 90-91) 2026
Yakalama Nedir? Gözaltı ile Yakalama Arasındaki Fark
Yakalama, bir suç işlediği şüphesiyle kişinin kolluk veya vatandaşlar tarafından ele geçirilmesiyle başlayan, özgürlüğün fiilen ve geçici olarak kısıtlandığı ilk aşamadır. Yakalamanın ardından kolluk, durumu derhâl Cumhuriyet savcısına bildirmek zorundadır (CMK m.90/5). Savcının talimatıyla kişi ya serbest bırakılır ya da gözaltına alınır; kişi serbest bırakılmazsa, yakalama sürecinin devamı olan gözaltı süreci başlamış olur.
Yakalama ile gözaltı arasındaki fark uygulamada iç içe geçtiğinden çoğu zaman fark edilmez: yakalama, kişiyi fiilen ele geçirme anıdır; gözaltı ise bu ele geçirmenin ardından savcı kararıyla devam eden, kişinin nezarethaneye konularak işlemlerinin tamamlanmasını beklediği süreçtir. Gözaltı süresi, hukuken yakalama anından itibaren hesaplanır; yani kişi fiilen ne zaman ele geçirilmişse süre o andan başlar.
Gözaltına Alınma Şartları (CMK 91/2)
Cumhuriyet savcısının şüpheli hakkında gözaltına alma kararı verebilmesi için iki şartın bir arada bulunması gerekir: gözaltının soruşturma yönünden zorunlu olması ve şüphelinin bir suçu işlediği şüphesini gösteren somut delillerin varlığı. Her iki şart bir arada bulunmuyorsa savcılık, gözaltı yerine davetiyeyle ifadeye çağırabilir; şüpheli kendiliğinden gelmezse zorla getirme kararı verilebilir.
Gözaltı Kararını Kim, Nasıl Verir?
Gözaltına alma kararı vermeye yetkili kişi Cumhuriyet savcısıdır ve bu karar yazılı olarak verilir. İstisnai olarak, şiddet olaylarının yaygınlaşarak kamu düzenini ciddi şekilde bozabileceği toplumsal olaylar sırasında ve toplu suçlarda, mülki amirlerce belirlenecek kolluk amirleri de gözaltı kararı verme yetkisine sahiptir.
Fiili Yakalama Sonrası
Suç işlerken yakalanan veya kolluk tarafından yakalanan kişi hakkında savcıya bilgi verilir, savcı gözaltı kararı verebilir.
Kendiliğinden Gelme
Hakkında yakalama işlemi yapılmadan kendiliğinden karakola gelen şüpheli hakkında da gözaltı kararı verilebilir.
Yakalama Kararı Olanlar
Haklarında önceden yakalama kararı verilmiş kişiler için de gözaltı uygulanabilir.
Gözaltına Alınınca İlk Yapılması Gerekenler
Gözaltına Alınınca İlk Yapılması Gerekenler
Gözaltı sürecinde ilk dakikalarda atılan adımlar, sonraki savunmanın gücünü doğrudan etkiler.
- Kolluk görevlilerinin kimliğini görmek isteyin; sivil görevliler PVSK m.4/A uyarınca kimlik belgesi göstermekle yükümlüdür.
- Neden yakalandığınızı ve gözaltına alındığınızı sorun; kolluk bu bilgiyi vermekle yükümlüdür.
- Derhâl bir avukat (müdafi) talep edin; avukat gelmeden ifade vermeme hakkınızı kullanabilirsiniz.
- Arama yapılacaksa kararın kapsamını (hangi yer, hangi eşya) sorun; hukukumuzda “rıza ile arama” tanınmadığından arama mutlaka hâkim veya (gecikmesinde sakınca varsa) savcı kararına dayanmalıdır.
- Sağlık kontrolünden geçirilmeyi talep edin; gözaltı girişinde ve çıkışında sağlık raporu alınması hem sizi hem süreci korur.
- Kimliğinize ilişkin sorular dışında susma hakkınızı kullanabilirsiniz; bu durum aleyhinize yorumlanamaz.
Gözaltındaki Kişinin Hakları
Avukat Yardımı
Şüpheli, soruşturma evresinde en fazla üç müdafiden hukuki yardım alabilir; avukatla görüşme gizli ve engellenemez şekilde sağlanır.
Susma Hakkı
Kimliğine ilişkin sorular hariç, isnat edilen suç hakkında açıklamada bulunmama hakkı vardır.
Yakınına Haber Verme
Cumhuriyet savcısının emriyle bir yakınına veya belirlediği bir kişiye gecikmeksizin haber verilir (CMK m.95/1).
Sağlık Kontrolü
Gözaltı girişinde, süre uzatımında ve çıkışında hekim muayenesinden geçirilme hakkı vardır.
İnsan Onuruna Yakışır Muamele
Yasak sorgu yöntemleri (baskı, aldatma, cebir, tehdit) kesinlikle uygulanamaz.
Yabancılar İçin Konsolosluk Bildirimi
Gözaltına alınan yabancı, yazılı olarak karşı çıkmazsa durumu, vatandaşı olduğu devletin konsolosluğuna bildirilir.
AİHM’in yerleşik içtihadına göre, gerekiyorsa resmi olarak görevlendirilen bir avukat tarafından etkili şekilde savunulma hakkı, adil yargılamanın temel unsurlarından biridir; kural olarak şüpheliye polis ifadesi alındığı andan itibaren avukat yardımından yararlanma imkânı sağlanmalıdır (Salduz/Türkiye, Dayanan/Türkiye kararları).
Çocukların Gözaltına Alınması Şartları
| Yaş Grubu | Uygulama |
|---|---|
| 12 yaşından küçük (ve 15 yaşından küçük sağır-dilsizler) | Suç nedeniyle gözaltına alınamaz; yalnızca kimlik/suç tespiti için yakalanıp derhâl serbest bırakılır |
| 12-18 yaş arası | Yakalanabilir; yakınına ve müdafiine derhâl haber verilir, Başsavcılığa sevk edilir |
Zorunlu Müdafi
Çocuk, talebi olmasa bile mutlaka avukattan yararlandırılır; ifadesi ancak müdafi hazır bulunarak alınabilir.
Ayrı Tutulma
Çocuklar yetişkinlerden ayrı yerlerde tutulur; işlemler mümkün olduğunca sivil kıyafetli görevlilerce yürütülür.
Kelepçe Yasağı
Çocuklara kelepçe takılamaz; yalnızca zorunlu hâllerde kaçmayı veya zararı önleyici tedbirler alınabilir.
Gizlilik
Çocuğun kimliği ve eylemleri mutlaka gizli tutulur.
Avukata Sor
Gözaltına alınma sürecinizin veya yakınınızın gözaltı sürecinin hukuka uygun yürütülüp yürütülmediğini birlikte değerlendirelim.
Danışmanlık ücretlidir. TBB 2025-2026 Asgari Ücret Tarifesi
Gözaltı Süresi Ne Kadar? (CMK 91)
Yakalanan kişi, Cumhuriyet savcılığınca bırakılmazsa, soruşturmanın tamamlanması için gözaltına alınmasına karar verilebilir. Gözaltı süresi, yakalama yerine en yakın hâkim veya mahkemeye gönderilmesi için zorunlu süre hariç, yakalama anından itibaren 24 saati geçemez; bu zorunlu süre 12 saatten fazla olamaz. Toplu olarak işlenen suçlarda delil toplanmasındaki güçlük veya şüpheli sayısının çokluğu nedeniyle Cumhuriyet savcısı, her defasında 1 günü geçmemek üzere gözaltı süresinin 3 gün süreyle uzatılmasına yazılı olarak emir verebilir.
| Durum | Azami Süre |
|---|---|
| Bireysel suçlar | 24 saat + en fazla 12 saat yol süresi = 36 saat |
| Toplu suçlar (3+ kişi) | 24 saat + 3 gün ek uzatma = en fazla 4 gün |
| Şiddet olaylarının yaygınlaştığı toplumsal olaylar (suçüstü, kolluk amiri kararı) | Bireysel: 24 saat; Toplu: 48 saat, hâkim önüne çıkarma en geç 4 gün |
| 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamı | Genel gözaltı süreleri uygulanır |
Gözaltı süresinin uzatılması kararı gözaltındaki kişiye derhâl tebliğ edilmelidir. Kanunda belirtilen süreler azami sürelerdir; işlemlerin en kısa sürede tamamlanması esastır ve işlemleri biten kişi süre dolmasını beklemeden derhâl Cumhuriyet Başsavcılığına sevk edilmelidir.
Gözaltı Kararına veya Süre Uzatımına İtiraz
Gözaltına alma ve gözaltı süresinin uzatılmasına ilişkin Cumhuriyet savcısının yazılı emrine karşı; yakalanan şüpheli, müdafii, kanuni temsilcisi, eşi ve birinci veya ikinci derece kan hısımları hemen serbest bırakılmayı sağlamak için sulh ceza hâkimine itiraz edebilir (CMK m.91/5).
Sulh ceza hâkimi incelemeyi evrak üzerinde yapar ve derhâl, en geç 24 saat dolmadan başvuruyu sonuçlandırır. Yakalamanın veya gözaltının yerinde olduğu kanısına varılırsa başvuru reddedilir; aksi hâlde kişinin derhâl serbest bırakılmasına karar verilir.
Kelepçe, Nezarethane ve Denetim
Kelepçe Kuralı
Nakil sırasında kelepçe takılması zorunlu değildir; ancak kaçma veya zarar verme belirtisi varsa takılabilir (CMK m.93).
Nezarethane
Gözaltındaki kişi, işlemler tamamlanana kadar “nezarethane” adı verilen bölümde tutulur.
Denetim
Cumhuriyet başsavcıları veya görevlendirilen savcılar, nezarethaneleri ve gözaltı işlemlerini düzenli olarak denetler (CMK m.92).
Aynı Olayda Tekrar Gözaltı Yasağı
Gözaltı süresinin dolması veya sulh ceza hâkiminin kararı üzerine serbest bırakılan kişi hakkında, gözaltıya neden olan fiille ilgili yeni ve yeterli delil elde edilmedikçe ve Cumhuriyet savcısının kararı olmadıkça bir daha aynı nedenle gözaltına alma işlemi uygulanamaz (CMK m.91/6). Bu güvence, kolluğun aynı iddiayı kullanarak kişiyi tekrar tekrar gözaltına almasını önler.
Gözaltı Sonrası Süreç
İşlemleri tamamlanan kişi ya polis merkezi aşamasında serbest bırakılır ya da “mevcutlu” olarak adliyeye çıkarılır. Adliyede savcılık; şüpheliyi evrak üzerinde serbest bırakabilir, ifadesini tekrar alarak serbest bırakabilir veya tutuklama ya da adli kontrol istemiyle sulh ceza hâkimliğine sevk edebilir.
Emanete alınan kişisel eşya ve para, girişte tanzim edilen güvenlik araması tutanağına şerh düşülerek eksiksiz iade edilir. Sevk veya serbest bırakma işlemi ve nedeni “Sevk/Serbest Bırakma Tutanağı”na bağlanır ve bir sureti kişiye verilir; bu belge aynı zamanda yeniden yakalama yasağının bir kanıtı niteliğindedir.
Haksız Gözaltı Tazminatı
Kanuna aykırı olarak gözaltına alınan veya gözaltı süresi hukuka aykırı biçimde uzatılan kişi, CMK m.141 ve devamı maddeleri uyarınca devlet aleyhine maddi ve manevi tazminat davası açabilir. Ayrıca gözaltı sırasında kötü muamele veya işkence iddiası varsa, kolluk personelinin bu eylemleri nedeniyle asliye hukuk mahkemesinde ayrıca tazminat davası açılabilir (Uyuşmazlık Mahkemesi K.2022/206, K.2022/295).
Gözaltı ile Tutuklama Karşılaştırması
| Kriter | Gözaltı | Tutuklama |
|---|---|---|
| Karar Mercii | Cumhuriyet savcısı | Hâkim veya mahkeme |
| Şüphe Derecesi | Makul şüphe | Kuvvetli suç şüphesi |
| Azami Süre | 24 saat (toplu suçta 4 gün) | Aylarla/yıllarla ölçülen ayrı bir süre rejimi |
| Tutulacağı Yer | Nezarethane | Ceza infaz kurumu (tutukevi) |
| Sona Erme | Serbest bırakma veya hâkim önüne çıkarma ile | Tahliye veya hüküm kesinleşmesiyle |
Somut Senaryolar
Emsal Kararlar
CMK m.91/1 ve Yakalama, Gözaltına Alma ve İfade Alma Yönetmeliği m.13/2 uyarınca gözaltı süresi yakalama anında başlar ve en yakın hâkim veya mahkemeye gönderilmesi için zorunlu süre hariç 24 saati geçemez.
Her sanığın, gerekiyorsa resmi olarak görevlendirilen bir avukat tarafından etkili şekilde savunulma hakkı, adil yargılamanın temel özelliklerinden biridir; kural olarak şüpheliye polis tarafından ifadesinin alındığı andan itibaren avukat yardımından yararlanma imkânı sağlanmalıdır.
Cumhuriyet savcısının talimatıyla yürütülen soruşturma nedeniyle gözaltına alınan kişinin, kolluk personelinin adli görevleri sırasındaki kötü muamele veya işkence iddialarına dayalı tazminat talepleri, adli yargı kolunda asliye hukuk mahkemesi tarafından görülür.
Antalya Ceza Avukatı
Gözaltına alınma süreciniz, itiraz hakkınız veya haksız gözaltı tazminatı talebiniz için birlikte değerlendirelim.
Danışmanlık ücretlidir. TBB 2025-2026 Asgari Ücret Tarifesi
Sık Sorulan Sorular
Gözaltı süresi ne kadardır?
Gözaltı kararına nasıl ve kime itiraz edilir?
Gözaltındaki kişinin hakları nelerdir?
Gözaltı ile tutuklama arasındaki fark nedir?
Haksız gözaltı nedeniyle tazminat davası açılabilir mi?
Avukata Sor – Antalya Ceza Avukatı
Gözaltı süreciniz, haklarınız veya tazminat talebiniz hakkında Antalya ceza avukatıyla görüşün.
Danışmanlık ücretlidir. TBB 2025-2026 Asgari Ücret Tarifesi
