Gizli Soruşturmacı ve Teknik Araçlarla İzleme (CMK 139-140) – 2026

Bu nedenle bir muhbir, sivil bir vatandaş veya polise bilgi veren bir tanıdık, hukuken “gizli soruşturmacı” sıfatını taşımaz; bu kişilerin sağladığı bilgiler ihbar niteliğinde değerlendirilir, ancak bu kişilerin bizzat yaptığı eylemler (örneğin bir alışverişi gerçekleştirmesi) CMK m.139 kapsamındaki hukuki güvencelere ve sınırlamalara tabi olmaz. Gizli soruşturmacının aynı zamanda kolluk görevlisi olması hâlinde, bu kişinin genel görevi kapsamında (örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenmese dahi) belirli ölçüde delil toplayabileceği kabul edilse de, CMK m.139’daki özel usul güvenceleri (hâkim/savcı kararı, örgüt şartı) yalnızca usulüne uygun görevlendirilen kamu görevlileri için işletilebilir.

AİHM’in bu alandaki öncü kararları olan Teixeira de Castro/Portekiz (1998) ve Ramanauskas/Litvanya (2008) kararlarına göre, gizli ajanların sanığı suç işlemeye teşvik etmesi (provokasyon) hâlinde elde edilen deliller hukuka aykırıdır ve adil yargılanma hakkı (AİHS m.6) ihlal edilmiş sayılır; gizli soruşturmacının rolü esasen pasif kalmalı, aktif olarak suça yönlendirme yapmamalıdır. Yargıtay’ın da benimsediği bu ilkeye göre, gizli soruşturmacının gerçek iradesinin “suçu ve failini belirlemek, suçla ilgili delilleri elde etmek” olması gerekir; bu sınırın aşılıp kişinin normal şartlarda işlemeyeceği bir suça yönlendirilmesi hâlinde elde edilen deliller mutlak hukuka aykırı delil niteliğindedir ve bu durum beraat sebebidir.

Konut içerisinde izinsiz biçimde yapılan bir ses veya görüntü kaydı, yalnızca CMK m.140 anlamında geçersiz olmakla kalmaz; ayrıca TCK m.134 (özel hayatın gizliliğini ihlal) veya TCK m.133 (kişiler arasındaki konuşmaların dinlenmesi ve kayda alınması) kapsamında bağımsız bir suç da oluşturabilir. Bu şekilde elde edilen kayıt, Anayasa m.38/6 ve CMK m.217/2 uyarınca hukuka aykırı delil sayılır ve hiçbir surette hükme esas alınamaz; bu delile dayanılarak elde edilen diğer (ikincil) deliller de “zehirli ağacın meyvesi” ilkesi gereği aynı akıbete uğrar.

Bu listede sayılmayan bir suç için ne gizli soruşturmacı görevlendirilebilir ne de teknik araçlarla izleme kararı alınabilir; katalog dışı bir suç için alınan böyle bir karar veya bu şekilde elde edilen deliller, Yargıtay’ın istikrarlı içtihadına göre hukuka aykırıdır ve hükme esas alınamaz.

Yargıtay 5. Ceza Dairesi’nin yerleşik içtihadına göre, CMK m.138 “tesadüfen elde edilen deliller” hükmü, Kanun’un sistematiğinde “Telekomünikasyon Yoluyla Yapılan İletişimin Denetlenmesi” bölümünde yer aldığından ve “Gizli Soruşturmacı ve Teknik Araçlarla İzleme” bölümünde buna benzer bir düzenlemeye yer verilmediğinden, teknik araçlarla izleme sırasında tesadüfen elde edilen bulgular delil olarak kullanılamaz.

Ancak Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun yerleşik içtihadına göre önemli bir sınırlama vardır: gizli soruşturmacıların gerçek iradesi uyuşturucu madde satın almak değil, suçu ve failini belirleyerek suçla ilgili delilleri elde etmektir; bu nedenle adli kolluk görevlileri tarafından aynı şüpheliden ikinci (veya daha fazla) kez uyuşturucu madde alınması, gerçek anlamda ayrı bir “alım-satım” oluşturmadığından, bu tekrarlanan alımlar TCK m.43’teki zincirleme suç hükümlerinin uygulanmasına gerekçe yapılamaz; sanığın cezası bu tekrarlar nedeniyle artırılamaz.

Yargıtay’ın istikrarlı içtihadına göre, kimliği CMK m.58/2 ve Tanık Koruma Kanunu çerçevesinde gizli tutulabilse de, sanığın AİHS m.6/3-d’deki aleyhindeki tanığa soru sordurma hakkı korunmalıdır; bu hak hiç kullandırılmadan salt tutanağa dayanan bir mahkûmiyet, adil yargılanma hakkını ihlal eder.