Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru (6216 s. Kanun) – 2026
Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Nedir?
Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru hakkı, 12.09.2010 tarihli halkoylamasıyla kabul edilen 5982 sayılı Kanun’la Anayasa m.148 ve m.149’da yapılan değişiklikle Türk hukuk sistemine girmiş, 23.09.2012 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Bireysel başvuru, Anayasa’da tanımlanan ve aynı zamanda Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) ile ek protokollerinde yer alan temel hak ve özgürlüklerden birinin kamu gücü tarafından ihlal edilmesi hâlinde başvurulan bir yargı yoludur.
Bireysel başvurunun temel özelliği “ikincillik” (sübsidiarite) ilkesidir: AYM, olağan yargı mercilerinin yerine geçen bir üst derece mahkemesi değildir; yalnızca iç hukuktaki tüm olağan yollar tüketildikten sonra, ihlalin AYM tarafından denetlenmesi söz konusu olur. Bu yönüyle bireysel başvuru, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne (AİHM) gitmeden önce tüketilmesi gereken etkili bir iç hukuk yolu olarak kabul edilir.
Kimler Bireysel Başvuru Yapabilir?
Anayasa’da, AİHS’de ve Türkiye’nin taraf olduğu ek protokollerde güvence altına alınan hakları ihlal edilen herkes bireysel başvuru yapabilir. Özel hukuk tüzel kişileri (dernekler, vakıflar, şirketler) ancak tüzel kişiliğe ait hakların ihlal edildiği iddiasıyla başvurabilir; örneğin bir şirket mülkiyet hakkının veya adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürebilir. Kamu tüzel kişileri ise bireysel başvuru yapamaz.
AYM Bireysel Başvuru Kabul Edilebilirlik Kriterleri
AYM Bireysel Başvuru Kabul Edilebilirlik Kriterleri
Aym bireysel başvuru kabul edilebilirlik kriterleri kümülatif niteliktedir; bunlardan birinin eksik olması başvurunun esastan incelenmeden reddedilmesine yol açar.
Kişi Bakımından Yetki
Başvurucu, ihlal iddiasının mağduru olmalı; kamu tüzel kişileri başvuramaz.
Konu Bakımından Yetki
İhlal iddia edilen hak hem Anayasa’da hem AİHS’de ortak koruma altında olmalıdır.
Olağan Yolların Tüketilmesi
İdari ve yargısal tüm olağan kanun yolları, mümkün olan en etkili şekilde tüketilmiş olmalıdır.
Süre Şartı
30 günlük süre içinde, usulüne uygun doldurulmuş formla başvuru yapılmalıdır.
Önemli Zarar Şartı
İhlal iddiasının, başvurucu bakımından önemli bir zarar oluşturması aranır; aksi hâlde açıkça dayanaktan yoksunluk gerekçesiyle reddedilebilir.
Açık Dayanaksızlık Yasağı
Başvuru, ihlal iddiasını temellendiren somut olgu ve delillerle desteklenmelidir; soyut şikayetler kabul edilmez.
Olağan Kanun Yollarının Tüketilmesi
Olağan kanun yollarının tüketilmesi aym önündeki en sık reddedilme nedenlerinden biridir. Yasama işlemleri, düzenleyici idari işlemler, Anayasa Mahkemesi kararları ve Anayasa’nın yargı denetimi dışında bıraktığı işlemler aleyhine bireysel başvuru yapılamaz. Aynı olay için birden fazla hukuki yol mevcutsa, AYM en etkili olanın tüketilmesini arar.
AYM’nin bir kararında, soruşturma izni verilmemesi üzerine itiraz yollarını tüketen ancak genel hukuk mahkemelerinde tazminat davası açmadan doğrudan bireysel başvuruya giden bir başvurucunun talebi, “etkili olağan kanun yolu tüketilmediği” gerekçesiyle kabul edilemez bulunmuştur. Bu örnek, sadece bir yolun (itiraz) tüketilmesinin her zaman yeterli olmadığını, mevcut en etkili yolun (tazminat davası) da denenmesi gerektiğini göstermektedir.
AYM Başvuru Süresi ve Hak Düşürücü Nitelik
Aym başvuru süresi hak düşürücü bir süredir ve olağan kanun yollarının tüketilmesinden itibaren 30 gündür. Başvuru süresinin kaçırılmaması için, formun 30 gün içinde AYM kalemine ya da yurt dışı temsilciliklerine teslim edilmiş olması yeterlidir; süre, teslim tarihi esas alınarak hesaplanır.
30 günlük sürenin başlangıcı, kararın tebliğ edildiği veya yargısal yolların tükendiğinin öğrenildiği tarihtir. Ceza davalarında Yargıtay onama kararları taraflara tebliğ edilmediğinden, bu durum sıkça süre kaçırılmasına yol açar; AYM içtihadına göre, kişiye tebliğ edilmeyen Yargıtay ilamı, dosyanın mahkeme kalemine geldiği tarihten itibaren en geç üç ay içinde öğrenilmiş sayılır ve 30 günlük süre bu üç ayın bitiminden itibaren işlemeye başlar.
Başvurucu, mücbir sebep veya ağır hastalık gibi bir mazeret nedeniyle süreyi kaçırmışsa, mazeretin ortadan kalktığı tarihten itibaren 15 gün içinde başvuru yapması gerekir. Bu durumun mazeret sayılıp sayılmayacağına AYM somut olayın koşullarına göre karar verir.
Avukata Sor
Bireysel başvuru süreniz kaçmadan önce, kabul edilebilirlik şartlarının oluşup oluşmadığını birlikte değerlendirelim.
Danışmanlık ücretlidir. TBB 2025-2026 Asgari Ücret Tarifesi
Bireysel Başvuru Formu Doldurma Rehberi
Bireysel başvuru formu doldurma rehberi kapsamında, form Anayasa Mahkemesi’nin resmi internet sitesindeki elektronik başvuru sistemi veya AYM İçtüzüğü Ek-1’deki matbu form üzerinden usulüne uygun şekilde doldurulmalıdır.
Kişisel Bilgiler
Başvurucunun kimlik bilgileri doğru ve açık yazılmalı; kimlik fotokopisi mutlaka eklenmelidir.
Olay Özeti
Başvuruya konu olay ve tüm yargısal süreç, tarih sırasına uygun şekilde özetlenmelidir.
Belge Numaralandırma
Forma eklenen belge ve kararlar numaralandırılarak, aslına uygunluğu onaylanarak eklenmelidir.
İhlal Edilen Haklar
Anayasa ve AİHS’nin hangi maddelerinin ihlal edildiği belirtilmelidir; ancak AYM, gerekçeye bağlı kalmaksızın resen doğru maddeyi tespit edebilir.
Sonuç ve Tazminat Talebi
İhlalin tespiti ile yeniden yargılama veya maddi/manevi tazminat talebi, miktarı belirtilerek açıkça istenmelidir.
Harç Makbuzu
Başvuru harcının yatırıldığına dair belge, avukatla başvuruda vekaletname örneği forma eklenmelidir.
Form formatına uyulmaması veya zorunlu eklerin (özellikle kimlik fotokopisi ve harç makbuzu) eksik olması hâlinde başvuru, esası incelenmeden idari yönden reddedilebilir. Sonuç bölümünde tazminat miktarı belirtilmezse, AYM ihlal tespit etse dahi tazminata hükmetmeyecektir; bu, AİHM uygulamasından önemli bir farktır.
Anayasa Mahkemesi Başvuru Harcı ve Masrafları
Anayasa Mahkemesi Başvuru Harcı ve Masrafları
Anayasa mahkemesi başvuru harcı ve masrafları her yıl Harçlar Kanunu’na göre yeniden belirlenir. 2026 yılı için bireysel başvuru harcı 6.024,10 TL’dir. Başvuru avukat aracılığıyla yapılıyorsa, ayrıca 104 TL vekalet suret harcının da yatırılması gerekir.
Harcı ödeme gücü bulunmayan başvurucular, muhtarlıktan alınan fakirlik belgesi, SGK veya tapu kayıtları gibi mali durumu gösteren belgeleri forma ekleyerek adli yardım talebinde bulunabilir. Cezaevinde bulunan başvurucular, yoksul olduğu varsayımıyla adli yardımdan kolaylıkla yararlanabilmektedir.
Hangi Haklar İçin Başvurulabilir? Adil Yargılanma Hakkı İhlali
Bireysel başvuruya konu edilebilecek haklar, hem Anayasa’da hem AİHS’de ortak koruma altında olan haklarla sınırlıdır: yaşam hakkı, işkence ve kötü muamele yasağı, kölelik ve zorla çalıştırma yasağı, kişi özgürlüğü ve güvenliği, adil yargılanma hakkı, suç ve cezaların kanuniliği, özel yaşam ve haberleşme hakkı, ifade özgürlüğü, din ve vicdan özgürlüğü, örgütlenme ve mülkiyet hakkı bunlar arasındadır. Sosyal güvenlik hakkı gibi yalnızca Anayasa’da düzenlenip AİHS’de karşılığı bulunmayan haklar için bireysel başvuru yapılamaz.
Adil yargılanma hakkı ihlali bireysel başvuru dosyalarının büyük çoğunluğunu oluşturur. İhlalin ispatı için; delillerin usulüne uygun toplanmadığı, silahların eşitliği ilkesine uyulmadığı, kararın gerekçesiz olduğu, yargılamanın makul süreyi aştığı veya mahkumiyete esas alınan belirleyici bir tanığın hiç dinlenmediği gibi somut usul aykırılıklarının dosya kayıtlarıyla desteklenmesi gerekir; soyut “haksızlığa uğradım” iddiası yeterli değildir.
Somut Senaryolar: Başvuru Kabul Edilir mi?
Emsal AYM ve Yargıtay Kararları
Soruşturma izni verilmemesi üzerine yapılan itirazların reddedilmesi sonrasında, genel hukuk mahkemelerinde tazminat davası açma imkânı bulunmasına rağmen bu yola başvurmadan doğrudan bireysel başvuru yapan başvurucunun talebi, tazminat davasının daha etkili sonuç alma ihtimali taşıdığı gerekçesiyle kabul edilemez bulunmuştur.
Yargıtay onama kararları kendilerine tebliğ edilmeyen kişiler yönünden, ilamın mahkeme kalemine geldiği tarihten itibaren en geç üç ay içinde öğrenilmiş sayılacağı, 30 günlük bireysel başvuru süresinin bu üç ayın bitiminden itibaren başlayacağı kabul edilmiştir.
Ağırlıklı olarak bir tanığın ifadesine dayanılarak açılan ve mahkumiyet hükmü bu tanığın ifadesine dayandırılan davalarda, o tanığın mutlaka mahkemede dinlenip sanık ve avukatı tarafından sorguya çekilmesi gerektiği, aksi hâlde adil yargılanma hakkının ihlal edileceği kabul edilmiştir.
Daha önce yargılamanın makul süreyi aşması nedeniyle bir başvuru yapan ancak sonraki başvurusunda bundan hiç söz etmeyen başvurucunun, bireysel başvuru hakkını kötüye kullandığı kabul edilerek disiplin para cezasına hükmedilmiştir.
Antalya Ceza Avukatı
Anayasal bir hakkınızın ihlal edildiğini mi düşünüyorsunuz? Kabul edilebilirlik şartlarının oluşup oluşmadığını ve süreleri birlikte değerlendirelim.
Danışmanlık ücretlidir. TBB 2025-2026 Asgari Ücret Tarifesi
Sık Sorulan Sorular
Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru süresi kaç gündür ve ne zaman başlar?
AYM bireysel başvuru formu nasıl doldurulur? Form formatına uyulmazsa ne olur?
Bireysel başvuru hak düşürücü süre geçirilirse telafisi var mıdır?
Hangi haklar için AYM’ye başvurulabilir? Adil yargılanma hakkı ihlali nasıl ispatlanır?
Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru harcı ve masrafları ne kadardır?
Olağan kanun yollarının tüketilmesi ne anlama gelir?
Avukata Sor – Antalya Ceza Avukatı
Bireysel başvuru sürecinizin şartları ve süreleri hakkında Antalya ceza avukatıyla görüşün.
Danışmanlık ücretlidir. TBB 2025-2026 Asgari Ücret Tarifesi
